Klimaattop Katowice stemt hoopvol

Chris Simoens
01 februari 2019
Op de VN-klimaattop in Katowice (december 2018) leek de wereld minder ambitie te tonen om de klimaatverandering aan te pakken. Maar klopt dat wel? Klimaatonderhandelaar Ulrik Lenaerts gunde Glo.be een blik achter de schermen.

De plaats waar de 24ste klimaattop  – de zogenaamde COP24 – plaatsvond, beloofde weinig goeds. Gastland Polen zweert nog bij steenkool en bruinkool en gaststad Katowice vormt zowat het hart van de Poolse steenkoolontginning. En moeten we niet zo snel mogelijk af van fossiele brandstoffen en al zeker van de vervuilende steenkool?

Toch vindt Ulrik Lenaerts – de nummer 2 van de Belgische klimaatdelegatie – dat Polen het niet zo slecht deed. ‘Vooreerst koos het gastland ervoor om sterk de nadruk te leggen op een eerlijke transitie naar een lagekoolstofmaatschappij. Met andere woorden een transitie die rekening houdt met werkgelegenheid en kwaliteitsvol werk. En dat leverde Polen zeker sympathie op.’ Mensen die in steenkoolmijnen werken, moeten dus ander werk kunnen vinden. En zij die de eindjes moeilijker aan elkaar kunnen knopen, mogen niet uit de boot vallen. Dat is trouwens het punt waar de ‘gele hesjes’ op wijzen.

En was de voorzitter van de COP24 – de Poolse staatssecretaris voor Milieu Michal Kurtyka – geen al te onervaren figuur? Lenaerts: ‘Kurtyka bleek integendeel een heel communicatieve persoon die zich goed uit de slag trok in internationale onderhandelingen. Bovendien had hij een verjongde, dynamische ploeg rond zich verzameld.’

 

Groepsfoto aan het eind van de klimaattop met in het midden COP24-voorzitter Michal Kurtyka
© cop24.gov.pl

Rulebook

De COP24 haalde ook een belangrijk resultaat: het fameuze rulebook werd helemaal uitgewerkt, op de marktmechanismen na. ‘Dat rulebook is een heel technisch gegeven dat moeilijk uit te leggen valt’, zegt Lenaerts. ‘In essentie zorgt het voor transparantie doorheen de hele cyclus van het klimaatbeleid in alle landen. Het stippelt namelijk heel gedetailleerd uit hoe de landen de principes van het akkoord kunnen waarmaken (zie kader). Je kunt het zien als een soort draaiboek waar iedereen mee akkoord gaat. Als zodanig vormt het de kern van het klimaatakkoord van Parijs. Zonder rulebook zouden de landen alles op hun eentje moeten invullen, zonder duidelijk te weten wie welke inspanning doet.’

Dus ook al vertonen een aantal landen – zoals de Verenigde Staten - de neiging om zich binnen hun grenzen terug te trekken, weg van internationale samenwerking, dat bleek nog niet direct merkbaar tijdens de COP24. ‘Anders zou de COP nooit een overeenkomst over het erg gedetailleerde rulebook hebben kunnen afronden’, zegt Lenaerts.

 

Klimaatremmers

Toch hebben enkele landen stevig op de rem gestaan. Met name de Verenigde Staten, de golfstaten met Saoedi-Arabië als leider en Rusland. Zij stuurden aan op een puur zakelijke erkenning van het recente rapport van het VN-klimaatpanel (IPCC). Dat stelde overduidelijk dat er heel ingrijpende maatregelen nodig zijn om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C. Zelfs voor 2°C is er dringend een drastische koerswijziging nodig. De ‘klimaatremmers’ zien dus de klimaatambities liever niet verhogen.

‘Daar staat tegenover dat heel wat landen zeer geëngageerd blijven en de uitdaging willen aangaan,’ zegt Lenaerts. ‘Voornamelijk de kwetsbare Kleine Eilandstaten en de minst ontwikkelde landen, maar ook de Europese Unie en een brede groep Latijns-Amerikaanse landen. Ook China en India stelden zich tijdens de onderhandelingen heel constructief op.’

Zelfs de meest klimaatambitieuze landen toonden zich vrij tevreden over deze klimaattop.

Zelfs de meest klimaatambitieuze landen toonden zich vrij tevreden over deze klimaattop, weet Lenaerts. ‘In de hoofden van klimaatonderhandelaars speelt heel sterk een gevoel van ‘sequentie’: je kan niet alle punten op hetzelfde moment afwerken. De idee is: eerst pakken we het rulebook aan – een zeer belangrijke horde – en dan maken we een eerlijke balans op van waar we staan en scherpen we de inspanningen aan. Weinig landen wilden verder gaan dan dat. Maar het verhogen van de klimaatambities staat in 2019 en 2020 centraler dan ooit.’

 

Klimaatneutraal in 2050

De Kleine Eilandstaten hadden wel een krachtiger erkenning verwacht van het IPCC-rapport. Want laten we wel wezen: de situatie is meer dan ernstig. Als we de opwarming onder de 1,5°C willen houden, mag de wereld tegen 2050 niet meer broeikasgassen uitstoten dan ze opslaat. Er mogen vanaf 2050 dus geen extra broeikasgassen bijkomen in de atmosfeer. Bovendien kan het resterende ‘budget’ – wat we nog mogen uitstoten – tegen 2030 al opgebruikt zijn als we doorgaan met de huidige uitstoothoeveelheden. Om dat scenario te vermijden, dienen we onze uitstoot tegen 2030 met 45% te verminderen.

Stellen we ons tevreden met een opwarming van 2°C, dan krijgen we tot 2060-2070 de tijd om ‘klimaatneutraal’ te worden. Maar ook dan geldt dat we onze uitstoot drastisch moeten beperken tegen 2030. Daarbij moeten we beseffen dat zelfs een opwarming van 1,5°C ernstige gevolgen zal hebben. Vandaag leven we met een opwarming van 1°C ten opzichte van pre-industriële tijden en nu al hebben we af te rekenen met droogte, overstromingen, smeltend poolijs, afstervende koralen en zo meer.

De situatie is meer dan ernstig. Als we de opwarming onder de 1,5°C willen houden, mag de wereld tegen 2050 niet meer broeikasgassen uitstoten dan ze opslaat.

Tussentijdse top in New York

Het blijft dus alle hens aan dek en dat heeft VN-secretaris-generaal António Guterres goed begrepen. ‘Klimaatverandering is onze grootste uitdaging’, zei hij. Daarom organiseert hij in september 2019 – in de marge van de Algemene Vergadering van de VN in New York – een tussentijdse top. Doel: nagaan hoe de landen hun klimaatambities kunnen verhogen. De top in september 2019 geldt als opstap naar de COP25 die begin 2020 in Santiago de Chile zal doorgaan. Op de COP25 wordt van alle landen verwacht dat zij hun nationale klimaatdoelstellingen herzien hebben en mogelijk verhoogde doelstellingen indienen.

Intussen hebben al ruim 70 landen onderzocht hoe ze hun klimaatdoelstellingen kunnen verhogen. Want inderdaad, met de huidige inspanningen stevent de wereld af op een opwarming van ruim 3°C. En dat zou behoorlijk catastrofale gevolgen hebben.

 

Op de COP25 wordt van alle landen verwacht dat zij hun nationale klimaatdoelstellingen herzien hebben en mogelijk verhoogde doelstellingen indienen.

De EU-klimaatstrategie

Ook de EU heeft haar voorbereidende huiswerk gedaan. Eind november 2018 maakte ze haar klimaatstrategie op lange termijn bekend. Daarmee wil ze als eerste grote economie klimaatneutraal zijn tegen 2050. Dat zal een serieuze omslag vergen in 7 domeinen waaronder energie-efficiëntie, hernieuwbare energie en transport. ‘Dat EU-plan is heel minutieus uitgewerkt en gebruikt haalbare technologieën’, zegt Lenaerts. Ook in België is de laatste maanden de bewustwording gegroeid. Daarom vertrouwt hij erop dat ook België de komende jaren een ambitieus klimaatbeleid zal voeren.

Niet te vergeten: niet alleen individuele landen zijn hier aan zet. Ook andere spelers hebben een aanzienlijke rol: steden, Amerikaanse staten, ngo’s, bedrijven, individuele burgers, multilaterale ontwikkelingsbanken… ‘Er beweegt veel’, zegt Lenaerts. ‘Zo proberen obligatie- en pensioenfondsen meer en meer af te stappen van investeringen in fossiele brandstoffen.’

De wereld staat inderdaad voor de grootste uitdaging ooit. Maar ondanks het handvol ‘klimaatremmers’ blijven er voldoende redenen om hoopvol te zijn.

 

Lees ook:

Klimaatbeleid moet sneller en ambitieuzer

Het klimaatakkoord van Parijs is onomkeerbaar

Vijf veel gestelde vragen over het klimaatakkoord van Parijs

Het ‘wonder’ van Parijs

 

 

Wat betekent het rulebook?

 

In het klimaatakkoord van Parijs werden een aantal principes overeengekomen zoals transparantie, aanrekenbaarheid, samenwerking voor klimaatschade en capaciteitsopbouw. Deze werden echter niet in detail uitgewerkt.

Dat gebeurt wel met het rulebook: een stel richtlijnen die aangeven hoe de landen hun beleidsplannen kunnen uitwerken, hoe ze rapporteren, hoe ze kunnen samenwerken voor financiering, hoe ze collectief op regelmatige tijdstippen kunnen evalueren en zo meer.

Anders gezegd vormt het rulebook een gids over hoe landen hun klimaatbeleid kunnen uitwerken en hoe dat internationaal kan opgevolgd worden. Heel technisch, maar onmisbaar voor de internationale gemeenschap om het klimaatakkoord van Parijs uit te voeren.

Klimaatakkoord Klimaat
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 6 /16 Boeren bieden klimaatrampen het hoofd