(On)eerlijke elektronica: dagelijks kleeft er bloed aan onze handen

Trang Dao & Joeri Surdiacourt
01 december 2016
Smartphones, tablets, computers, spelconsoles en televisietoestellen: ze zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Toch staan weinig mensen stil bij het productieproces van deze hebbedingetjes. Aan onze vooruitstrevende elektronica hangt namelijk een prijskaartje: … mensenlevens.

Conflictmineralen

Elektronische toestellen bevatten mineralen. En daar wringt nu net het schoentje. In ontwikkelingslanden vormt de mijnbouwsector vaak een bron voor lucratieve winsten. En dat trekt gewapende groeperingen aan als vliegen tot paardenvijgen. De problematiek van conflictmineralen (vooral tin, tantalium, wolfraam en goud - de zogenaamde 3TG) en de daaraan verbonden mensenrechtenschendingen komt vooral voor in Centraal-Afrika, in het bijzonder in DR Congo. Toch blijkt dat het tij aan het keren is.

Arbeiders maken elektronische toestellen in een fabriek
© Fairphone

In ontwikkelingslanden vormt de mijnbouwsector vaak een bron voor lucratieve winsten. En dat trekt gewapende groeperingen aan als vliegen tot paardenvijgen.

Naast de Dodd-Frank-wet bestrijden nog andere initiatieven conflictmineralen . Zo onderscheidt het Regional Certification Mechanism  van de Grote Meren conflictvrije mijnen van niet-conflictvrije. Het iTSCi-programma staat bedrijven bij met due diligence en de aankoop van mineralen uit risicovol gebied. Certified Trading Chains certificeren ethische ontginningspraktijken en handel in mineralen.

Waterdicht zijn deze systemen echter niet. Ze bestaan naast elkaar zonder onderlinge coördinatie. Bovendien vallen bepaalde gebieden in Congo uit de boot wat toelaat dat conflictmineralen terechtkomen in conflictvrije bevoorradingsketens. Zo gaat de smokkel van mineralen onverminderd verder. Verder tonen de rapporten aan dat er op de zwarte markt in Rwanda certificaten beschikbaar zijn die conflictmineralen legitimeren.

In juni 2016 heeft het Europees Parlement een wet uitgevaardigd om de handel in conflictmineralen aan banden te leggen. Bedrijven, actief op de Europese markt, worden verplicht om na te gaan of de ingevoerde grondstoffen gewapende rebellen financieel vooruit helpen of kinderarbeid stimuleren. De wet wil wereldwijd 3TG aan banden leggen, niet alleen in Centraal-Afrika. Zo stellen er zich ook problemen in Colombia waar de FARC inkomsten haalt uit de ontginning van koper. Alles wat buiten 3TG valt – bijvoorbeeld halffabricaten – blijft evenwel buiten schot.

Waarover gaat de Dodd-Frank-wet?

De Amerikaanse Dodd-Frank-wet werd in 2010 in het leven geroepen om een nieuwe financiële crisis te voorkomen. De wet stelt onder meer dat beursgenoteerde bedrijven in Amerika die mineralen gebruiken uit Centraal-Afrika, de herkomst van hun mineralen moeten aangeven. Bovendien zijn ze verplicht om na te gaan of ze gewapende groeperingen financieren.

Twee mannen dragen zakken met mineralen
© Bas Van Abel / Waag Society

Productieproces

Onze elektronische toestellen worden gemaakt door bedrijven zoals Foxconn. De Taiwanese fabrikant werkt onder meer voor Apple, HP, Sony en Nokia. In 2010 kwam het bedrijf in het oog van de storm terecht nadat verschillende media berichtten over het hoge aantal zelfdodingen. Het gevolg van erbarmelijke werkomstandigheden: lage lonen, lange werkdagen, veel overuren en een gevaarlijke werkplaats.

Regelmatig halen de povere arbeidsomstandigheden in Azië het nieuws. De laatste jaren zijn de lonen wel gestegen in de Chinese bedrijfsafdelingen. Deze toename mag evenwel niet worden toegeschreven aan een bewuste bedrijfspolitiek. De Chinese overheid heeft namelijk een aantal wetten opgesteld die een minimumloon garanderen.

Een rapport van het European Trade Union Institute (Flexible workforces and low profit margins) toont aan dat Foxconn ‘Chinese werksystemen’ naar Europese dochterbedrijven exporteert. Zo installeerden Tsjechische fabrieken slaapzalen waardoor de werkshifts elkaar vlot kunnen opvolgen. Turkije maakt gretig gebruik van stagiairs en leercontracten en in Hongarije bedraagt het gemiddelde inkomen van een arbeider 294 euro per maand.

Ook Samsung is in hetzelfde bedje ziek. De Koreaanse elektronicareus produceert, in tegenstelling tot andere bedrijven in de sector, meer dan 90% van zijn producten binnenshuis. Het staat er ook om bekend dat het een actief beleid voert tegen vakbonden. Vaak melden de media dat vakbondsleiders bewust geïsoleerd of uitgesloten worden. Bovendien is er sprake van lange werkuren die leiden tot chronische vermoeidheid en stress.

Een ander veel voorkomend probleem is het gebruik van giftige stoffen. Zo wordt het kankerverwekkende benzeen gebruikt in reinigingsmiddelen voor elektronische onderdelen. Een VN-rapport onthult dat sinds januari 2015, 350 werknemers binnen de Koreaanse elektronica-industrie met ernstige gezondheidsproblemen kampen zoals kankers, beenmergdepressie en afwijkingen van geslachtsorganen. Reeds 130 werknemers, vooral jonge vrouwen, zijn inmiddels overleden. Elektronicabedrijven geven dan ook niet graag informatie vrij over het gebruik van chemicaliën. Zo beweert Samsung dat dit bedrijfsgeheimen zijn en dus niet bestemd voor het publiek.

 

Fair trade mijn in Oeganda

 

Fairtradelabel voor Oegandese goudmijn

In Oeganda ontving de kleinschalige mijnvereniging Sama als eerste een fairtradelabel. De mijnsite garandeert zo het op een eerlijke manier goud delft. Het Trade for Development Center (TDC) – een initiatief van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking - steunt de mijn zodat deze meer profijt kan halen uit het label.

Om het label te krijgen moest Sama onder meer de hoeveelheid kwik drastisch verlagen. Het giftig goedje wordt namelijk gebruikt om goud te isoleren uit gouderts. TDC wil speciale machines mee helpen financieren waardoor het gebruik van kwik overbodig wordt.

Verder helpt TDC Sama met haar zoektocht naar nieuwe klanten en met sensibilisering en lobbywerk. De lokale gemeenschappen en overheden moeten immers ingelicht worden over de ecologische, sociale en economische voordelen van het fairtradelabel.

Fairphone: de eerste eerlijke smartphone

Fairphone – opgericht in 2013 in Amsterdam – draagt maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog in het vaandel. Het bedrijf zet zich in voor eerlijker elektronica en produceert een eerlijke smartphone met ‘conflictvrije’ mineralen waarbij betere arbeidsomstandigheden centraal staan.

Met behulp van crowdfunding probeert Fairphone het bewustzijn van gebruikers te vergroten en de aandacht te vestigen op milieu – en sociale aspecten. Daarnaast hoopt het bedrijf multinationals te overtuigen om over te stappen op een duurzamere productiemethode. Zo ondernamen Apple en Acer al enkele concrete stappen.

Onlangs namen de productiefabrieken waarmee Apple werkt, deel aan de Third Party Audit, een onafhankelijke evaluatie door derden. Apple legde ook twee belangrijke doelstellingen vast: 1) invoering van procedures van ‘gepaste zorgvuldigheid’ en 2) rapportering over incidenten en probleemoplossingen. Nadat de inspecteurs van Apple in 2010 in een Chinese productiefabriek tal van inbreuken hadden vastgesteld, werd het bedrijf geen straf opgelegd. Wel trachtte Apple daarna samen met de fabriek de arbeidsomstandigheden te verbeteren.

Ook Acer levert inspanningen. Zo eist het van zijn leveranciers dat ze de mensenrechten in de hele productieketen naleven volgens de richtlijnen van de OESO (zie kader). Acer wil met behulp van regelmatige opleidingen een gezonde en veilige werkomgeving verzekeren, de arbeidsomstandigheden verbeteren en gezondheid en hygiëne versterken.

Sinds 2013 is Acer lid van de Public-Private Alliance for Responsible Minerals Trade (PPA). De steun van Acer en van andere partners vergroot er de expertise en geeft de PPA meer slagkracht in de projecten rond ’conflictvrije’ mineralen in het gebied van de Grote Meren in Afrika.

Digitalisering
Terug Economie
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 3 /17 Digitale tools maken steden in Gaza vrouw- en jeugdvriendelijker