6 redenen om onze bestuivers te koesteren

FAO
20 september 2019
Een zesvoudig dankjewel aan bijen, vlinders en andere onmisbare bestuivers, volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO), een belangrijke partner van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking.

“Let op, een bij!” Iedereen vlucht weg van de picknickplaats, appelsap wordt omgestoten en mensen slaan wild om zich heen om dit vliegend schepseltje te verjagen. Herkenbaar?

Heel wat mensen zijn bang voor bijen. Logisch eigenlijk. Het lijken wel buitenaardse wezens met angels waarmee ze meer dan pijnlijke steken toebrengen die een  ernstige of zelfs dodelijke allergische reactie kunnen uitlokken. Toch zijn bijen geen agressieve insecten die zonder aanleiding  aanvallen. Als ze op je afkomen, heb je vast iets wat ze lekker vinden. Als je zou weten wat bijen allemaal voor ons doen, dan zou je met plezier voedsel en drank met ze delen!

Wist je dat slechts 7 van de minstens 20.000 bijensoorten honingbijen zijn? Westerse honingbijen produceren 1,6 miljoen ton honing per jaar.

Een hommel op een appelbloem
© Shutterstock

Meer dan 75 procent van de voedingsgewassen die in de wereld worden verbouwd zijn  in min of meerdere mate afhankelijk van bestuiving. Bestuivers zoals bijen, vlinders, vogels, motten, kevers en zelfs vleermuizen helpen planten zich te vermeerderen. Fruit en groenten zijn eigenlijk ‘plantenbaby’s’. We staan er vrijwel nooit bij stil, maar zaden, fruit en bepaalde groenten zijn afkomstig van planten die werden bestoven. Bijen helpen ons dus de picknickmand te vullen!

Toch zien we een zorgwekkende afname van de bestuiverspopulatie, met name van bijen en vlinders, vooral als gevolg van intensieve landbouwpraktijken, veranderingen in grondgebruik, pesticiden (waaronder insecticiden uit de groep van de neonicotinoïden), uitheemse invasieve soorten, ziekten, plagen en klimaatverandering. Bijna 35 procent van de ongewervelde bestuivers, vooral bijen en vlinders, en ongeveer 17 procent van de gewervelde bestuivers, zoals vleermuizen, zijn wereldwijd met uitsterven bedreigd. Landbouwers en beleidsmakers dragen een belangrijke verantwoordelijkheid bij de bescherming van bestuivers. Maar we kunnen ook zelf in actie komen.

6 redenen waarom we onze bijen/bestuivers dankbaar moeten zijn en tips om hen te helpen:

 

1. Ze maken onze voeding veelzijdiger met voedsel dat rijk is aan micronutriënten.

Niet al onze voedingsgewassen hebben bestuiving nodig; rijst, tarwe en aardappelen, bijvoorbeeld, zouden ook zonder bestuivers overleven. Maar heel wat van de zeer voedzame voedingsmiddelen die rijk zijn aan micronutriënten, zoals fruit, sommige groenten, zaden, noten en oliën, hebben wel bestuivers nodig. Een wereld zonder bestuivers is een wereld zonder het voedsel waar we zo van houden (en dat we nodig hebben voor een gezonde voeding!) zoals aardbeien, appelen, bosbessen, kersen, amandelen, cacao en koffie.

Tip: Doe een wederdienst! Geef de bijen voedsel dat ze lekker vinden door inheemse planten in je tuin te kweken. Planten en bestuivers hebben een wederzijds voordelige en symbiotische relatie. Ze hebben elkaar nodig om te overleven en zijn ook daarom zo geëvolueerd. Inheemse, lokale planten zijn het best aangepast aan inheemse bijen. Een grote variatie aan inheemse planten die op verschillende tijdstippen van het jaar bloeien kan een enorm verschil maken voor bestuivers.

75 procent van de voedingsgewassen in de wereld, zoals appelen, koffie en bosbessen, danken hun bestaan aan bestuivers.

Een mengeling van fruit waaronder appel, banaan en pruim.
© Shutterstock

2. Ze geven ons honing!

Wist je dat slechts 7 van de bijna 20.000 soorten bijen honingbijen zijn? Westerse honingbijen produceren 1,6 miljoen ton honing per jaar! Dat prachtige product is een natuurlijke zoetstof met ook antibacteriële en antiseptische eigenschappen. Al duizenden jaren maakt honing deel uit van onze beschaving. De oude Egyptenaren gebruikten honing voor medicinale doeleinden, zoals het helen van wonden; daarnaast gebruikten ze bijenwas om de doden te balsemen en als verlichtingsbron. Tegenwoordig zijn producten als honing, bijenwas en andere nevenproducten een extra bron van inkomsten voor plattelandsgezinnen.

Tip: Koop onbewerkte honing van lokale boeren. Veel lokale kleine boeren en bosgemeenschappen houden duurzame bijenteeltpraktijken in stand. Je kan hen steunen door onbewerkte honing, bijenwas of andere bijenproducten rechtstreeks van hen te kopen.

Honingbijen kuierend op een honingraat
© iStock

3. Ze hebben een fenomenale werklust

Een honingbij bezoekt wel 7000 bloemen per dag en het vergt vier miljoen bezoeken om een kilo honing te produceren. Elke bij is een radertje in een geheel dat onvermoeibaar werkt in het belang van de groei en productiviteit van de bijenkorf door zoveel mogelijk stuifmeel te verzamelen en tegelijk veel plantensoorten te bestuiven. Deze onvermoeibare toewijding leverde het gezegde "een bezige bij" op.

Tip: Beloon deze harde werkertjes met een bijenwaterfontein. Na een dag druk rondvliegen hebben bijen water nodig. Een ondiepe schaal met schoon water en een paar stenen of stokken, zodat ze niet verdrinken, is ideaal als rustplaats en voor de nodige verfrissing.

 

4. Ze geven ons voedsel een betere smaak

Goed bestoven planten brengen grotere, meer uniforme en smakelijker groenten en vruchten voort. Planten meten hoeveel energie het kost om een groente of vrucht te produceren. Een minder goede bestuiving heeft tot gevolg dat planten in verhouding minder groeikracht ontwikkelen, wat resulteert in misvormde of fletsere groenten en vruchten. Een misvormde appel kan bijvoorbeeld een teken zijn van onvoldoende of onregelmatige bestuiving!

Tip: Gebruik geen pesticiden, fungiciden of herbiciden in je tuin. Deze kunnen bestuivers doden en bijenkorven vergiftigen met verontreinigde nectar of stuifmeel dat bijen op behandelde planten verzamelen. Probeer natuurlijke oplossingen te vinden om het ongedierte op de planten in je tuin te bestrijden.

Ongeveer 35 procent van de ongewervelde bestuivers, vooral bijen en vlinders, en bijna 17 procent van de gewervelde bestuivers , zoals vleermuizen, zijn wereldwijd met uitsterven bedreigd.

Een kever op een bloem
© Shutterstock

5. Ze verhogen de voedselproductie en voedselzekerheid

Een studie over goed beheerde bestuiving op diverse kleine boerderijen, toonde aan dat de opbrengst van de gewassen gemiddeld met maar liefst 24 procent steeg! Bijen en andere bestuivende insecten verbeteren de voedselproductie van 2 miljard kleine boeren wereldwijd en leveren zo een bijdrage aan de voedselzekerheid. Daarnaast zijn in veel ontwikkelingslanden bosafhankelijke bevolkingsgroepen nog sterk aangewezen op de oogst van wilde honing voor hun levensonderhoud.

Tip voor boeren: Creëer een goede leefomgeving voor bijen om de bestuiving veilig te stellen. Hou bepaalde zones rond  de boerderij vrij als natuurlijke habitat. Plant hagen met inheemse planten die op verschillende tijdstippen in het jaar bloeien en kies voor gewassen zoals zonnebloemen en koffie en voor fruitbomen zoals avocado en mango, die bestuivers aantrekken. Beperk het gebruik van pesticiden en laat nestplaatsen van bijen onaangeroerd.

 

6. Ze houden de biodiversiteit in stand

Bestuiving is een van de belangrijkste mechanismen van de natuur om de biodiversiteit te regelen.  Bestuiving helpt ons bij de teelt van een grote verscheidenheid aan planten, waaronder heel wat voedingsgewassen. Naar schatting 90 procent van de bloeiende planten in de wereld is voor de voortplanting afhankelijk van bestuiving. En hoewel dit al te vaak wordt vergeten, vormen bijen en bosbijenteelt een belangrijke schakel bij de instandhouding van bosecosystemen. Bestuiving is onmisbaar voor de regeneratie van bomen, die op haar beurt bijdraagt aan het behoud van de biodiversiteit van de bossen.

Tip: Leer meer over bijen en zet je angst opzij. Vergroot je kennis van de bijen en je zal zien dat ze doorgaans niet gevaarlijk zijn. Niet alle bijen steken en als ze dat wel doen, is het met een reden. Steken en zwermen zijn zelfverdedigingsmechanismen. Bijen vallen niet opzettelijk aan. Door beter te begrijpen hoe je ze ongemoeid laat, voorkom je onaangename verrassingen en leer je deze noodzakelijke wezens een plek te geven. Je kan ook je kennis doorgeven en een pleitbezorger voor de bijen worden!

 

Geen wonder dat in alle grote wereldgodsdiensten sacrale teksten over bijen bestaan. Bijen waren en zijn nog steeds van vitaal belang voor ons voedsel en het leven op aarde. Met het actieplan 2018-2030 van het Internationaal initiatief voor het behoud en het duurzaam gebruik van de bestuivers (International Pollinator Initiative) willen de FAO en het secretariaat van het Verdrag inzake Biologische Diversiteit, in overleg met het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) en andere partners, werk maken van een wereldwijd gecoördineerde actie om wilde en beheerde bestuivers te beschermen en het duurzame gebruik van bestuivingsdiensten te bevorderen, omdat deze algemeen worden beschouwd als cruciaal voor de landbouw en voor gezonde ecosystemen.

Dat zijn allemaal acties ter ondersteuning van een landbouw die diverser is en minder afhankelijk van giftige chemicaliën. Met onze inspanningen voor de bescherming van bestuivers, leveren we een bijdrage aan een betere voedselproductie, een beter inkomen voor de boeren en aan een beter milieu in het algemeen. Help us spread the buzz!

Biodiversiteit Bijenteelt Bestuivers
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 4 /23 Minder en beter vissen duurt het langst