8 vragen aan Samuel Poos over trends in Fair Trade

Benoit Dupont
25 september 2019
[INTERVIEW] In de aanloop naar de week van de Fair Trade had Glo.be een gesprek met Samuel Poos, coördinator van Trade for Development Centre (TDC), over wat beweegt in deze sector.

 

Samuek Poos
Samuel Poos

 

Wat zijn de meest opvallende ontwikkelingen in de fairtradesector?

Een van de meest opvallende ontwikkelingen is  het aanbod aan Belgische en Europese producten (melk, fruit, graangewassen, vlees, enz.). Sinds 2009 wint fairtrade aan belang, mede door de crisissen die de landbouwers keer op keer treffen, vooral in de melksector. De prijs van gewone melk (niet bio) steeg in 2018 gemiddeld tot 34,27 euro per 100 liter, maar de productiekosten, het loon van de producent meegerekend, liggen tussen 40 en 45 euro per 100 liter. Dat belangt het TDC minder aan omdat er geen link is met het Zuiden. Wel is onze specifieke kennis nuttig gebleken voor het Collège des Producteurs  (dat de onderhandelingen per bedrijfstak voert) bij de uitwerking van een label dat garant staat voor een eerlijke producentenprijs.  Er zijn ook tal van andere initiatieven zoals het solidariteitsmerk  fairebel dat 500 Belgische landbouwers verenigt. Het productengamma bestaat onder andere uit halfvolle melk, melk met chocoladesmaak (jammer genoeg zonder fairtradecacao), boter en roomijs. Ook bij de Oxfam wereldwinkels zijn fairtradeproducten uit “het Noorden” te koop, zoals bier. Voor producten van hier is er vooralsnog geen fairtradelabel.

 

 

Lait Fairbel

 

Vanuit een streven naar een duurzaam landbouwmodel waarin grondstoffen, landbouwers en consumenten centraal staan, wordt nu ook voor producenten van hier een fairtradelabel ontwikkeld. De consument is wel degelijk gewonnen voor dit model. De uitkomst van de opiniepeiling naar eerlijke handel die het TDC in 2018 hield, spreekt voor zich: in België vindt 62% van de inwoners dat fair trade er mag en moet zijn voor Belgische of Europese landbouwers.

En dan is er nog de verruiming van het aanbod aan fairtradeproducten. Bananen, koffie en chocolade zijn welbekend maar waarom ook geen mobieltje, cosmetica, voorbehoedsmiddelen of toeristische bestemmingen met een fairtradelabel? TDC is een belangrijk platform om de verscheidenheid aan actoren en producten in de kijker te zetten. Dit jaar ligt de focus op ethische sportschoenen, slow fashion, enz. We hebben zelfs een pleidooi gehouden voor eerlijk goud met als resultaat dat nu bij 17 Belgische juweliers alleen nog fairtradegoud in de etalage ligt. Dit zijn minder bekende initiatieven en het is onze taak om ook hier bekendheid aan te geven.

Een andere opmerkelijke speler is hard discounter  ALDI die met een marktaandeel van 16% in 2018 is uitgegroeid tot de grootste verkoper van fairtradeproducten in de detailhandel. Inmiddels zijn de supermarkten koplopers in de verkoop van deze producten geworden, weliswaar ten koste van de wegbereiders zoals Oxfam-wereldwinkels en andere voortrekkers. Alleen volgen de verschillende spelers niet hetzelfde traject:zo investeert Oxfam de winst integraal in de economische activiteit of in permanente educatie. En dat doet de vraag rijzen welke rol nog is weggelegd voor de actoren van het eerste uur: hoe kunnen zij hun pioniersrol in de eerlijke handel blijven vervullen?

Wat is het ‘Trade for Development Centre’?

 

Het Trade for Development Centre is een programma van Enabel, het Belgische ontwikkelingsagentschap, dat tot doel heeft eerlijke en duurzame handel te bevorderen en te ondersteunen. Onze acties zijn gericht op ondernemers in het Zuiden. We coachen hen op het gebied van marketing en financieel en organisatorisch beheer. We zijn actief in een aantal partnerlanden van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking, maar ook in Ghana en Ivoorkust, beide grote cacao-/chocoladeproducenten. Daarnaast voeren we ook acties in België: campagnes voor het sensibiliseren van consumenten, overheden en zelfs ondernemingen, die gericht zijn op eerlijke of ethische handel, met als orgelpunt de Week van de Fair Trade.

Graag een woordje uitleg over ‘Bean-to-bar’, ‘Slow Flowers’, om maar een paar van de nieuwe trends te noemen?

Het gaat over initiatieven die in bepaalde opzichten verder reiken dan fair trade.  

Tussen de oogst van de cacaobonen en de productie van de reep chocolade houden een paar grote bedrijven nog altijd de vingers aan de knoppen. Meer en meer willen chocolatiers betrokken zijn bij elke fase van het productieproces. Zij willen aan de slag gaan met cacaobonen waarvoor ze zelf naar het Zuiden zijn gegaan, niet met vloeibare chocolade die per tank wordt geleverd.

En dan het verhaal van de ‘Slow Flowers’: kiezen we voor fairtraderozen uit Kenia of serrerozen uit Nederland? De ecologische voetafdruk is hoe dan ook aanzienlijk: rozen uit Kenia worden aangevoerd per vliegtuig en de productie vergt heel wat water en bestrijdingsmiddelen ; voor rozen uit Nederland heb je dan weer verwarmde serres nodig. De beweging Slow Flowers breekt een lans voor lokaal geteelde seizoensbloemen waardoor de consument zich nog bij de natuur betrokken voelt. Alleen is het momenteel zo dat het aanbod van lokaal geteelde bloemen te klein is om te voldoen aan de vraag van de Belgische markt.

 

Is er een gemene deler van fair trade en biologische en lokaal geteelde producten?

Lokaal geteelde producten (korte keten), biologische producten en fair trade kunnen absoluut naast elkaar bestaan. Ze staan voor een bewuster koopgedrag dat resulteert in de aankoop van lokale producten en producten uit het Zuiden. Maar niet alle fairtradeproducten hebben een biokeurmerk en niet alle biologische producten hebben een fairtradelabel. Maar het moet gezegd dat biologische producten en fairtradeproducten hoe langer hoe meer naar elkaar toegroeien. En daar is vanuit commercieel oogpunt een goede reden voor. Momenteel heeft meer dan  65% van de voedingsproducten uit de fairtradehandel een biokeurmerk. Net als in de biologische landbouw is ook bij fair trade het gebruik van ggo’s verboden.

 

België is een chocoladeland. Het partnerschap voor de Belgische chocoladesector ‘Beyond Chocolate’ is ontstaan vanuit de nood aan duurzaam geproduceerde chocolade. Is het TDC hierbij betrokken?

Het TDC was betrokken bij de gedachtewisseling over wat we met het initiatief ‘Beyond Chocolate’ willen bereiken. We hebben rond de tafel gezeten met ngo’s, de kleinhandel, de overheid, enz. En we zijn best tevreden over de ambitieuze doelstellingen: zo willen we tegen 2030 bereiken dat elke cacaoboer een waardig inkomen heeft. Dat is veel grootser van opzet dan wat andere landen zich tot doel stellen. Tot op heden is zelfs fair trade geen garantie voor een leefbaar inkomen. Het blijft een heikele zaak om, zoals in Ivoorkust, alleen van de cacaoproductie te leven. In dat land geeft het TDC aan 9 coöperatieven van cacaoboeren coaching op vlak van marketing en business management.

 

De kledingsector is een enorme sector met geen al te beste reputatie. Hij veroorzaakt veel vervuiling en de arbeiders werken onder moeilijke omstandigheden. Wat is de stand van zaken?

In die sector kunnen grondstoffen, bijvoorbeeld katoen, als "fair trade" worden gelabeld. Dat wil zeggen dat de katoenproducent werkt onder omstandigheden die aan de eisen van het label voldoen. Maar de keten is lang: wanneer de grondstoffen in de fabrieken worden verwerkt, gaat het niet langer over eerlijke handel, maar over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Zo werkt de Fairwear Foundation, waarvan grote Belgische merken zoals JBC en Bel & Bo lid zijn, rond transparantie in de textielsector.

Alexander De Croo in een JBC-winkel tijdens de Fair Trade Week 2017
© TDC

Zijn fairtradelabels betrouwbaar?  Staan ze garant voor de hele productieketen, van het land naar de klant? Moeten ze beter worden?

Er bestaan veel labels, waarvan sommige prominenter aanwezig zijn dan andere. Fairtrade bijvoorbeeld is het bekendste en meest voorkomende label op de Belgische markt. De labels zijn betrouwbaar, maar kunnen altijd worden verbeterd. Volgens Fairtrade Belgium slaat eerlijke handel op een heel "traject". Het gaat niet om een "certificaat", zoals voor bioproducten het geval is: een product is biologisch of het is het niet. Eerlijke handel streeft naar een leefbaar inkomen voor producenten, waar we vandaag nog steeds ver van zijn verwijderd. Werkpunten zijn gewasdiversificatie, productiviteit, prijzen, enz.

Bovendien hebben de labels niet betrekking op de hele productieketen. Zo garanderen ze niet dat de transporteur of de verdeler onder eerlijke omstandigheden werkt.

Een van de criteria van eerlijke handel is het verbod op kinderarbeid. Ook daar is het voor een label onmogelijk om te controleren en 100 procent te garanderen dat er geen enkel kind op het veld werkt. Maar zodra kinderarbeid wordt vastgesteld, worden corrigerende maatregelen genomen.

 

Panneau "FAIR TRADE ON BOARD"

Het concept "eerlijke handel"

 

Eerlijke handel is ontstaan uit de vaststelling dat de welvaartskloof tussen rijke en arme bevolkingsgroepen blijft toenemen en uit de wens om eerlijkere handel te drijven. Eerlijke handel heeft tot doel de manier waarop handel wordt gedreven te veranderen door middel van lonende prijzen en waardige werkomstandigheden voor boeren, ambachtslieden en werknemers.

Staan consumenten en politici open voor fair trade? Stijgt de verkoop?

De overgrote meerderheid (92%) van het publiek weet wat eerlijke handel is. Het fairtradelabel is bekend en staat zeer goed aangeschreven. Maar vreemd genoeg voelen mensen zich niet echt geneigd dat om te zetten in de praktijk. Daar kunnen we nog veel vooruitgang  boeken. Een recente opiniepeiling van het TDC toont dat consumenten verantwoorde consumptie vooral in verband brengen met het kopen van lokale en seizoensgebonden producten en met het recyclen en verminderen van afval. Eerlijke producten volgen pas daarna in de prioriteitenlijst.

Desondanks neemt de verkoop van fairtradeproducten toe, vooral voor producten zoals koffie, cacao/chocolade en bananen. Een op de vijf bananen die in België worden verkocht, draagt het fairtradelabel. In 2018 steeg het totale volume van fairtradeproducten met 24 procent. Een verklaring voor deze toename is het ruimere aanbod, met name in de grootwinkelbedrijven.

In België staat de politieke wereld open voor eerlijke handel. Zo nam het federaal parlement in 2017 een resolutie aan over eerlijke handel en de promotie ervan tijdens de Week van de Fair Trade. Het doel is om van België tegen eind 2020 het fairtradeland bij uitstek te maken.  

 

U organiseert de Week van de Fair Trade. Welke activiteiten vinden dit jaar plaats? Heeft deze Week volgens u een positieve impact?

Om van België het fairtradeland bij uitstek te maken worden over heel België jaarlijks ongeveer 200 lokale evenementen georganiseerd: productproeverijen, debatten, wedstrijden, uitwisseling van goede praktijken, … Dit jaar krijgen we het bezoek van cacaoproducenten, vrouwelijke arganolieproducenten uit Marokko, Sri-Lankaanse bedrijven die fairtrade- en bioproducten verkopen, … Dat brengt producenten met consumenten in contact. De impact is positief: eerlijke handel wint aan bekendheid. Door dit soort  evenementen blijven we alert en doordrongen van het belang van  sensibilisering. Bekijk dus zeker het programma van de Week van de Fair Trade, die plaatsvindt van 2 tot 12 oktober 2019.

 

Lees ook: Een eerlijke wereld door eerlijke handel

Cacao wordt gedroogd
© TDC

Enkele cijfers rond eerlijke handel

 

  • De mondiale verkoop van fairtradeproducten is in 2017 met 8% gestegen naar om en bij 8,5 miljard euro (de winst voor producentenorganisaties en werknemers wordt geschat op 178 miljoen euro).
  • In 2017 besteedde elke inwoner van België 13,57 euro aan eerlijke producten, een stijging van 6,8% vergeleken met 2016.
  • In 2018 steeg de verkoop van producten met het fairtradelabel met 24%;
  • 1 op de 5 bananen droeg het fairtradelabel in 2018. Koffie en chocolade daarentegen halen de drempel van 5% vooralsnog niet.
  • De Belgische markt telt 1500 producten met het fairtradelabel.
  • 90% van de Belgen zegt al van eerlijke handel te hebben gehoord, en 62% is van mening dat eerlijke handel eveneens betrekking moet hebben op producten van Belgische of Europese landbouwers.
  • 58% van de kopers gaan naar de supermarkt voor hun duurzame producten, en in mindere mate naar gespecialiseerde winkels (Oxfam - Wereldwinkel).
Fair trade Chocolade
Terug naar dossier
Imprimer
In dezelfde categorie - Artikel 3 /18 10 dingen die je nog niet wist over migratie