Belastingen maken ontwikkelingslanden zelfredzaam

Benoit Dupont
09 oktober 2018
Belastingen betalen vindt niemand leuk. Maar belastingen houden wel het raderwerk van een gemeenschap gesmeerd, of het nu op lokaal, regionaal, nationaal of supranationaal niveau is. Bij ons, in het Zuiden of waar ook ter wereld. Glo.be sprak met Romain Houssa, professor economie aan de universiteit van Namen en coördinator van de academische onderzoeksgroep BeFinD. Hij werpt een licht op het hoe en waarom van belastingen als motor van ontwikkeling.
 

Een onberijdbare weg, een ziekenhuis met gebrekkige uitrusting of te ver gelegen voor spoedgevallen, geen drinkwater, een dorp zonder elektriciteit, een school zonder lesmateriaal, onbekwame politie, geen toegang tot justitie voor de gewone man. Tot zover een paar voorbeelden van essentiële openbare diensten en infrastructuur waaraan het in sommige ontwikkelingslanden vaak ontbreekt. Het is de taak van de staat of de lokale besturen om deze diensten te verzekeren voor de burgers. Maar voor niets gaat de zon op.

 

Het katalysatoreffect

Het onderzoeksteam BeFinD gaat uit van de volgende stelling: belastingheffing is voor een land een belangrijk instrument om zijn ontwikkeling te financieren. Ontwikkelingshulp dekt immers lang niet alle financieringsbehoeften. En een land kan weliswaar leningen aangaan, maar dan moet het wel in staat zijn alles terug te betalen. Belastingheffing vormt daarom een nodige extra bron van inkomsten. In se komt de overheid daardoor anders tegenover de burgers te staan. De burger die belastingen betaalt, wil immers iets terugkrijgen van de overheid. Zo eenvoudig is het! Ofwel krijgt de burger “waar voor zijn geld” (scholen, wegen, ziekenhuizen, infrastructuur en diensten,…) en is hij tevreden met de verbetering van welzijn en levenskwaliteit. Dat leidt op zijn beurt tot hogere belastingopbrengsten en dus de financiering van ontwikkeling. Een tevreden burger toont zich immers een tevreden belastingbetaler omdat hij er het voordeel van ziet voor zichzelf en zijn familie. Ofwel blijft het stil aan de kant van de overheid: belastinggeld komt niet terecht, corruptie tiert welig, de middelen worden verkeerd besteed. Dan houdt de burger de portemonnee dicht en worden belastingontwijking, fraude en zwartwerk de regel.

BeFinD – Acropolis : een academisch draagvlak voor politieke besluitvorming

BeFinD is de Belgische academische groep die onderzoek doet naar de financieringsbronnen van ontwikkeling. BeFinD maakt deel uit van het overlegorgaan Acropolis, gefinancierd door de Belgische Ontwikkelingssamenwerking, dat ook studies uitvoert rond klimaat (onderzoeksgroep Klimos) en de doeltreffendheid van de hulp in kwetsbare staten (DR Congo, Mali, Niger, Burundi, Rwanda). De onderzoeksgroep verleent ondersteuning bij de politieke besluitvorming van concept tot uitvoering. Hij bestaat uit wetenschappers van de universiteiten van Namen, Leuven en Antwerpen.

Romain Houssa, de coördinator van de academische onderzoeksgroep BeFinD.

Romain Houssa
© Romain Houssa

 

Goed bestuur en belastingdruk

Goed bestuur en degelijke instellingen zijn van cruciaal belang. Vertrouwen is de basis van het sociaal contract tussen bestuurders en burgers, waar beide partijen voordeel uit halen. De instellingen kunnen de belastingdruk reguleren, wat met zich meebrengt dat de overheid kan rekenen op vaste inkomsten. Andere bronnen zoals ontwikkelingshulp of niet-fiscale inkomsten (leningen,…) geven minder zekerheid. Belastinginkomsten maken het bestuurders dus mogelijk een vooruitziend en verantwoordelijk beleid te voeren.

De onderstaande grafiek geeft een beeld van de niveaus van belastingdruk. De vijf krommen tonen aan dat de belastingdruk laag is in lage-inkomenslanden (low income countries (LIC) en low middle income countries (LMIC): rode krommen) en hoog in hoge-inkomenslanden (high income countries (HIC): blauwe kromme). Er bestaat met andere woorden een direct verband tussen de omvang van de belastinginkomsten en het inkomen van de bevolking. Om de ontwikkelingsbehoeften te dekken moet het percentage hoger zijn dan 15 en idealiter rond de 20 liggen. De grafiek ziet er veelbelovend uit. In de lage-inkomenslanden is de situatie weliswaar nog verre van ideaal, maar de kromme gaat in stijgende lijn en nadert de 15. In hun studie tonen de onderzoekers van BeFinD aan dat door beter bestuur en de invoering van een belasting op de toegevoegde waarde (btw) de belastingdruk in deze landen aanzienlijk wordt gecorrigeerd.

Infographie

Aan het belastingstelsel moet nog worden gesleuteld. Daarbij zijn de sleutelbegrippen rechtvaardigheid en doeltreffendheid. Iedereen draagt bij naar draagkracht.

Romain Houssa

De conclusie ligt voor de hand: aan het belastingstelsel moet nog worden gesleuteld. Daarbij zijn de sleutelbegrippen rechtvaardigheid en doeltreffendheid. Iedereen draagt bij naar draagkracht. Het moet de regel zijn dat de belastingwetgeving duidelijk is en ook wordt toegepast. Bovendien mag ze zo weinig mogelijk afwijkingen en uitzonderingen bevatten. Andere factoren voor een betere inning zijn de automatisering ervan, naast goed opgeleide controleurs die een billijk loon ontvangen en daardoor niet vatbaar zijn voor omkoperij. Tot slot is het van belang te voorzien in gepaste straffen voor belastingfraude, die ook effectief worden toegepast. In Benin, bijvoorbeeld, laat de regering verduistering duidelijk niet onbestraft. Zo belandde een malafide (en regeringsgetrouwe) directeur van een socialezekerheidskas wel degelijk in de gevangenis.

 

Het engagement van België

In 2015 heeft België zijn steun betuigd aan het Addis Tax Initiative (ATI), dat werd goedgekeurd op de derde internationale conferentie over ontwikkelingsfinanciering in Addis Abeba. In het ATI worden nationale belastinginkomsten aangemerkt als de belangrijkste bron van ontwikkelingsfinanciering vanwege het stabiele en bestendige karakter ervan. Het ATI stelt een aantal sleutelfactoren voorop waardoor een land beter zijn eigen middelen kan verwerven, met name: de belastingdiensten versterken, de belastingontduiking en -ontwijking bestrijden en illegale geldstromen tegengaan.

De tot het ATI toegetreden landen verbinden zich ertoe:

  • De technische ondersteuning voor de mobilisering van nationale/fiscale middelen op te voeren (doelstelling: collectieve verdubbeling tegen 2020) ;
  • Meer nationale middelen vrijmaken als stimulans voor ontwikkeling en om de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) en inclusieve ontwikkeling te verwezenlijken;
  • De samenhang in het ontwikkelingsbeleid te bewerkstelligen.
Belastingen Bestuur
Terug naar dossier
Imprimer
In dezelfde categorie - Artikel 5 /31 Tomaten op z’n Vietnamees