België in de bres voor olifanten

Chris Simoens
04 oktober 2019
Op vele plaatsen in Afrika en Azië worden olifanten ernstig bedreigd. Maak kennis met de acties van ZOO Antwerpen, ZOO Planckendael, Pairi Daiza en de federale overheid om de olifant te beschermen.

Olifanten zijn best populair in een dierentuin. Indrukwekkend qua omvang en gezapig in hun gedrag. Ze hebben ook een behoorlijk economisch, ecologisch en cultureel belang. Daarnaast beschikken olifanten over een opmerkelijke intelligentie en leven ze in complexe sociale structuren.

Toch worden deze charismatische mega-planteneters op veel plekken in Azië en Afrika bedreigd. Doordat wouden en savannes verloren gaan, vinden ze steeds moeilijker een geschikte natuurlijke omgeving om te leven. Bovendien verloopt de samenleving met mensen vaak problematisch. Vergelijk het met de terugkeer van de wolf bij ons. Heel leuk, maar boeren staan er vaak niet om te springen. Ook olifanten zijn niet altijd graag geziene gasten. Ze kunnen immers de velden van de boeren omwoelen. Geregeld worden mensen doodgedrukt door bezoekende kolossen. En als je dorp op de route ligt van de jaarlijkse trek van de olifanten, heb je al helemaal pech.

Daarom zetten zowel ZOO Antwerpen, ZOO Planckendael als Pairi Daiza zich in om olifanten harmonischer te laten samenleven met mensen. Ze sensibiliseren ook in het bijzonder de allerkleinsten rond het behoud van de olifant.

Kai Muk (links) en Tun Kai in ZOO Planckendael
© Jonas Verhelst

ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael

Al sinds de geboorte van het populaire olifantje Kai-Mook in 2009 wil ZOO Antwerpen olifanten beschermen. De ZOO opende toen een pamperrekening om de soortgenoten van Kai- Mook in India te helpen, meer bepaald via de Asian Nature Conservation Foundation (ANCF).

In Zuid-India concurreren er ongeveer 6000 olifanten met de mens. De ANCF heeft onder meer corridors (wandelstroken) aangelegd die verschillende leefgebieden van olifanten met elkaar verbinden. Ze treedt op tegen stropers en probeert de olifanten weg te houden uit de dorpen. Er werd zelfs, met de financiering van ZOO Planckendael, een dorp verplaatst dat op een trekroute lag. Dat gebeurde steeds in nauw overleg met de dorpsbewoners die vragende partij waren voor een oplossing. Begin 2019 bezochten wetenschappers van ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael dit gebied nog. Je komt hier meer te weten over het project.

ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael werken ook actief mee aan het internationale kweekprogramma voor de bedreigde Aziatische olifant. Zo voorzag ZOO Planckendael voldoende ruimte om een kudde tot een 12-tal dieren te laten groeien. De olifanten kunnen er hun natuurlijk gedrag maximaal uitoefenen. Met succes, getuige de talrijke geboortes van olifantjes. Ook Kai-Mook is er in haar nopjes.

Twee olifanten in een vijver in Pairi Daiza
© Pairi Daiza

Pairi Daiza

Pairi Daiza is de olifant eveneens goed gezind. Niet minder dan 22 olifanten vertoeven in het park: 2 Afrikaanse en 20 Aziatische olifanten. Dat is de grootste olifantenkudde in Europa. Er is een heus reservaat van acht hectare opgezet, waar Pairi Daiza de bedreigde Aziatische olifanten kweekt met als doel ze ooit opnieuw in hun natuurlijke omgeving uit te zetten. Dat resulteerde in 2019 al in twee geboortes: twee wijfjes (Malee en Luna) kwamen in het olifantenconservatorium ter wereld.

Pairi Daiza zet zich ook in voor de strijd tegen het olifantenherpesvirus. Zo doen collega's uit andere parken of dierentuinen regelmatig een beroep op Pairi Daiza om zo snel mogelijk bloedzakjes van hun dieren op te sturen. Onderzoek heeft immers aangetoond dat een plasmatransfusie in specifieke gevallen effectief kan zijn om een babyolifant van het virus te redden. Als andere dierentuinen Pairi Daiza benaderen, dan gebeurt dat omdat deze 'Tuin der Werelden' met maar liefst 20 Aziatische olifanten over een zeer grote 'bloed- (en dus plasma-)bank' beschikt. Deze kan zeer snel ingezet worden wanneer een olifant in een ander park in gevaar is. Het helpt dat in Pairi Daiza olifanten en genezers in direct en voortdurend contact leven. Deze nauwe relaties tussen beide vergemakkelijken in sterke mate het bloedonderzoek, vooral wanneer ze in een noodsituatie moeten worden uitgevoerd.

De Stichting Pairi Daiza financiert ook onderzoek naar het ziekteverloop van olifantenherpes en werkt aan de oprichting van een diagnostisch laboratorium in België. Meerdere onderzoeken en werkzaamheden dus, waar iedereen baat bij heeft.... en olifanten in de eerste plaats!

Ook de ZOO werkt mee aan een oplossing voor het herpesvirus, met name via het Centre for Research and Conservation (CRC), het wetenschappelijke onderzoekscentrum van ZOO Antwerpen en ZOO Planckendael. Ondertussen beschikt het CRC over labo-apparatuur (qPCR) om olifantenherpes in bloed op te sporen, ook bij de kalveren van Pairi Daiza.

Beide ZOOs zoeken ook mee naar een vaccin dat een uitbraak kan voorkomen. Sinds de dood van olifant Qiyo, net geen drie jaar oud, in zomer van 2018 heeft ZOO Planckendael op dat vlak niet stil gezeten. Een inzamelactie bij de bezoekers en sympathisanten van ZOO Planckendael leverde 75.000 euro op dat geïnvesteerd wordt in wetenschappelijk onderzoek en de zoektocht naar een vaccin.

 

Ivoor

Een bijkomende grote bedreiging voor olifanten vormt de jacht, vooral omwille van het ivoor van hun slagtanden, maar ook voor het vlees of de huid. Daarom besliste de internationale gemeenschap al in 1984 in het CITES-verdrag dat de handel in ivoor nog enkel toegestaan wordt in uitzonderlijke omstandigheden (CITES = Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora). Samengevat is de handel in ivoor van na 1984 volledig verboden. Bewerkt ivoor van vóór 1984 mag enkel verhandeld worden indien vergezeld van een CITES-certificaat. Alle details vind je terug op de site van de FOD Volksgezondheid.

In 2018 organiseerde de FOD Volksgezondheid een campagne rond ivoor. Burgers kregen de gelegenheid zich te ontdoen van hun ivoren voorwerpen van recente makelij.  De FOD zamelde toen 270 kg ivoor in die daarna vernietigd werd. Je kan nog steeds ivoor inleveren. In de inkomhal van de FOD staat daarvoor een speciale container.  

Je kan nog steeds ivoor inleveren. In de inkomhal van de FOD staat daarvoor een speciale container.  

Twee vrouwen staan met een grote slagtand van een olifant voor een inzamelcontainer
© FOD Volksgezondheid

Het spreekt vanzelf dat ivoor geen vakantiesouvenir is. Recent ivoor is illegaal, ook al wordt het te koop aangeboden. Toch worden, ondanks het verbod, nog veel ivoren voorwerpen in beslag genomen bij mensen die het Belgisch territorium betreden.

De inspecteurs van de FOD Volksgezondheid controleren regelmatig antiquairs en verkoopzalen om na te gaan of het aangeboden ivoor wel degelijk legaal is. En dat is nodig. Illegaal ivoor vormt immers één van de meest voorkomende inbreuken.

De inspecteurs van de FOD Volksgezondheid controleren regelmatig antiquairs en verkoopzalen om na te gaan of het aangeboden ivoor wel degelijk legaal is. En dat is nodig. Illegaal ivoor vormt immers één van de meest voorkomende inbreuken.

Een inspecteur onderzoekt 2 ivoren beeldjes.
© FOD Volksgezondheid

African Elephant Fund

De federale overheid ondersteunt het African Elephant Fund. Tot nu toe werd 170.000 euro geschonken, dit jaar komt er nog eens 50.000 euro bij. Het fonds ontwikkelt nationale beschermingsplannen in Afrika. België maakt sinds 2014 deel uit van het beheerscomité, zodat het de evaluatie en de goedkeuring van de projecten kan bijwonen.

Ons land subsidieert ook het Virungapark dat wordt geleid door de Belg Emmanuel de Merode. De subsidies helpen de plaatselijke bevolking aan alternatieve bronnen van inkomsten ter vervanging van stroperij. Dit jaar bedroeg de bijdrage 100.000 euro. Ook het congrescentrum Flanders Meeting and Convention Centre Antwerp van ZOO Antwerpen, internationaal gekend als ‘a Room with a ZOO’, financieerde het werk van de Merode in het Virungapark in 2018 met een bijdrage van 25.000 euro.

Ten slotte voorziet de FOD Volksgezondheid nog de volgende steun:

  • Een jaarlijks bijdrage van 15.000 euro aan de ngo Traffic voor de ondersteuning van EU-Twix, een doeltreffend instrument om informatie uit te wisselen tussen controlerende overheden. Het omvat tevens een databank waarin de gegevens van inbeslagnames bijgehouden en geanalyseerd worden;
  • Een subsidie van 25.000 euro in 2017 aan Traffic voor de ontwikkeling van Afrika-Twix, het Afrikaanse luik van EU-Twix;
  • Een subsidie van 45.000 euro aan ETIS (Elephant Trade Information System), een uitgebreid informatiesysteem om illegale handel in ivoor en andere producten van olifanten op te sporen. Doel: trends van illegale handel vastleggen en analyseren.

 

 

Biodiversiteit FOD Volksgezondheid
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 2 /23 «We staan nu voor de keuze: omschakelen of ondergaan »