Cash geld voor mensen in nood: het werkt!

Chris Simoens
04 april 2018
Cash geld geven aan mensen in nood zit in de lift. Uit jarenlange evaluaties blijkt immers dat de nadelen niet opwegen tegen de talrijke voordelen. Ook België trekt aan de kar.

Cash geld geven aan mensen in nood, het is geen nieuw idee. Al in de jaren 1960 betaalden organisaties mensen uit in ruil voor werk zoals een weg helpen aanleggen: cash for work. Maar sinds het begin van de crisis in Syrië in 2011 zit het gebruik van cash bij humanitaire hulp pas echt in de lift. Mamta Khanal Basnet, experte cash en project manager bij CashCap, een gespecialiseerd project van de Norwegian Refugee Council (NRC), bevestigt: ‘In 2006 gebeurde slechts 6% van de humanitaire hulp onder vorm van cash geld, in 2016 was dat al 10,3%. En het blijft toenemen.’

België wil tegen 2020 30% van zijn humanitaire hulp via cash geld aanbieden. Meer cash gebruiken maakt trouwens deel uit van de Grand Bargain, een tienpuntenplan uit 2016 om de humanitaire hulp doeltreffender te maken. Bij elke interventie zal België de vraag stellen: ‘Why not cash? If not now, when?’. Als men geen cash gebruikt, zal men dat dus grondig moeten verantwoorden.

‘In 2006 gebeurde slechts 6% van de humanitaire hulp onder vorm van cash geld, in 2016 was dat al 10,3%. En het blijft toenemen.’

 

Mamta Khanal Basnet

Maar sinds het begin van de crisis in Syrië in 2011 zit het gebruik van cash bij humanitaire hulp pas echt in de lift.
© NRC

Do no harm

Wat zijn de voordelen van cash? Basnet: ‘Als mensen geld krijgen, geef je hen waardigheid en kansen. Ze kunnen immers zelf kiezen wat ze ermee willen aanschaffen. Want als je goederen geeft, zeg je eigenlijk: wij vinden dat je dat nodig hebt en je moet dat maar aanvaarden. Bovendien verloopt het veel gemakkelijker. Je hoeft geen goederen – voedsel, materiaal – te transporteren, je hebt geen stockeerruimte van doen etc. En niet te vergeten, daardoor steun je meteen de lokale markten. De begunstigden kopen immers ter plekke wat ze nodig hebben.’

Maar bij de verdeling van cash geld denk je natuurlijk ook aan nadelen: zullen de mensen er geen alcohol mee kopen of nutteloze luxueuze spullen? En hoe kan je garanderen dat het geld bij de juiste persoon terecht komt? Volgens Mamta Basnet blijkt uit jarenlange evaluaties dat de mensen meestal het geld wel degelijk aan nuttige dingen besteden. Basnet: ‘Bovendien onderzoeken we eerst grondig de toestand alvorens we besluiten cash geld te geven. Zo zullen we natuurlijk geen geld geven als de goederen plaatselijk niet te vinden zijn. We willen ook zeker zijn dat we geen schade aanrichten: do no harm. Daarom zullen we geen geld geven als het risico op uitbuiting of huiselijk geweld te groot is, bijvoorbeeld een woede-uitbarsting als de echtgenoot een alcoholprobleem heeft. Ook in Griekenland heeft het een tijd geduurd eer de vluchtelingen cash geld kregen. Er bestond immers een reëel risico dat het geld er in handen van mensensmokkelaars zou terechtkomen.’

Vaak schenken de humanitaire organisaties het geld onder vorm van vouchers, een soort geschenkbonnen. Daarmee kunnen de noodlijdenden enkel specifieke items aanschaffen zoals voeding of bouwmateriaal.

We onderzoeken eerst grondig de toestand alvorens we besluiten cash geld te geven. Zo zullen we natuurlijk geen geld geven als de goederen plaatselijk niet te vinden zijn. We willen ook zeker zijn dat we geen schade aanrichten: do no harm.

Western Union

Om diefstal te vermijden leveren humanitaire organisaties bij voorkeur het geld niet zelf af bij de mensen. De begunstigden dienen zich meestal zelf naar een plaatselijk agentschap te begeven. Als er geen echte bank bestaat, wordt gebruik gemaakt van bedrijven gespecialiseerd in wereldwijde geldtransfer zoals Western Union of Hawala in het Midden-Oosten. Basnet: ‘Stel: een gezin met 5 kinderen in een Syrisch vluchtelingenkamp van het VN-Hoog Commissariaat voor Vluchtelingen (UNHCR) heeft recht op hulp. Dan zal het gezinshoofd met zijn UNHCR-identificatiekaart in een Hawalakantoor zijn geld ophalen. Dat kantoor heeft instructies gekregen wat die persoon mag ontvangen. Als we het risico op een overval hoog inschatten, geven we liever niet te veel geld in één keer mee: liever 2 keer 250 euro dan 1 keer 500 euro. Als er banken met geldautomaten beschikbaar zijn, verloopt de verdeling van geld natuurlijk vlotter.’

De humanitaire organisaties passen zich dus aan aan wat plaatselijk voorhanden is. Zo gaan ze in Jordanië vrij gesofisticeerd te werk. Daar identificeren ze de personen via een scan van de iris en maken ze gebruik van bankkaarten. Maar ook in moeilijke landen als Zuid-Soedan, DR Congo, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Somalië, Yemen en Syrië lukt het aardig, gebruik makend van lokale systemen voor geldtransfer. Cash geld vormt dus een belangrijk instrument om noodhulp doeltreffender te maken, al kan het niet overal toegepast worden.

België gaat voor cash geld

 

De humanitaire noden in de wereld gaan in stijgende lijn. Daarom wil België werk maken van doeltreffender hulp en dat kan onder meer door innovatie. In 2018 besteedt ons land 20 miljoen euro aan vernieuwende projecten. Dat geld gaat onder meer naar projecten zoals ‘CashCap’ van de Norwegian Refugee Council. CashCap heeft immers een enorme expertise opgebouwd rond gebruik van cash in humanitaire crises. België steunt onder meer de vorming van opleiders. Het maakt ook mogelijk dat CashCap zijn experten kan uitsturen op vraag van humanitaire organisatie zoals UNICEF en Oxfam. Deze beschikken immers nog over onvoldoende expertise om hulp via cash geld in de praktijk te brengen.

Humanitaire hulp Innovatie
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 11 /31 Filipijnse landbouwers in nood