Cultuur: een oplossing voor beschavingsoorlogen

Elise Pirsoul
01 maart 2015
De Malinese minister voor Cultuur, Ambachten en Toerisme was onlangs in België om er deel te nemen aan de conferentie ‘Cultuur, uitdaging voor ontwikkeling’. Ze sprak met Glo.be over cultuur en ontwikkeling, en over de vrede in haar land.

 

INTERVIEW

Vormen cultuur en ontwikkeling een zinvolle combinatie?

Uiteraard. Cultuur is niet meer weg te denken uit het ontwikkelingswerk en de uitdagingen die daarbij horen. Menselijke ontwikkeling is het draagvlak voor economische ontwikkeling. De actualiteit leert het ons (nvdr: Charlie hebdo): onbegrip en onwetendheid zijn een voedingsbodem voor crisissen en cultuur kan een uitkomst bieden. Je moet het probleem bij de wortel aanpakken.

U zegt dus dat cultuur het wederzijds begrip bevordert?

Precies, cultuur helpt ons samen te leven. Cultuur is de motor van sociale cohesie, vrede, verzoening. En zonder dat alles is geen economische ontwikkeling mogelijk. De economie kan niet zonder investeerders en chaos is niet bevorderlijk voor een goed investeringsklimaat.

Welke plaats bekleedt cultuur in de Malinese democratie?

Mali is een uitzonderlijk voorbeeld van een in cultuur gewortelde democratie: het handvest van Mandé (Dimensie 3, 3/2013) is een document uit 1234 waarin alle basiswaarden van een democratie waren vervat, en laat dat nu net onze cultuur zijn! Het handvest bevat richtlijnen voor harmonieus samenleven met vanuit de eigen samenleving gegroeide antwoorden.

Culture is not for cows

‘Het is fout om alleen te focussen op basisbehoeften. Denken dat mensen alleen voedsel en zorgen nodig hebben, is hen beschouwen als vee’.

Marie-Clémence Paes, regisseur uit Madagascar

Wat is het economisch effect?

In Mali is de culturele sector goed voor 120.000 jobs, dat is 6% van de arbeidsmarkt en 2,28 % van het bbp. Er is ons cultureel erfgoed, we hebben heel wat culturele actoren, naast bekende en gerenommeerde festivals… Dat alles kunnen we inzetten voor onze ontwikkeling. De festivals zijn een ontmoetingsplek voor de uitwisseling van producten en ideeën en dat overstijgt best wel het louter folkloristische.

Hoe groot is uw budget?

Veel stelt het niet voor, het komt zelfs niet in de buurt van 1% van de begroting. Dat is dus elke dag vechten! Maar sinds een week zijn toerisme en ambachten ondergebracht bij het ministerie van Cultuur. Samen bieden ze uitzicht op meer budget, een betere wisselwerking, meer financieringskanalen.

Commentaar van Lammiyat al Ajam (verhandeling alchemie) uit de bibliotheek Mamma Haidara van Timboektoe die ook vandaag nog religieuze en intellectuele manuscripten van onschatbare waarde herbergt.

Manuscript met commentaren op het boek Lamiyyat al Ajam
© Mamma Haidara

Welke ondersteunende rol kunnen Europa en donorlanden zoals België spelen voor de cultuur in uw land?

Helpen is gewoon een must. Cultuur kan immers fungeren als katalysator van spanningen. Met wat gisteren is gebeurd (de aanslagen in Verviers) ziet België zich geconfronteerd met een beschavingsconflict en dat is een strijd die we samen kunnen voeren. In Mali staat cultuur voor samenleven, dialoog, eerbied voor de waarden van de andere.

Op dat gebied heeft de Europese Unie al een mooie bijdrage geleverd: zo zijn er de programma’s PAVIA (geeft steun aan culturele initiatieven), PAPSEM en PADESC (bestaat sinds 2000 maar is intussen stopgezet). PADESC (steun voor de culturele sector) heeft meer dan 50 projecten gefinancierd en omvatte ook de reorganisatie en decentralisatie van de cultuursector. Dankzij dat programma hebben we schitterende resultaten geboekt. Maar door de crisis werd alleen de eerste fase uitgevoerd. Ik wil dan ook de EU oproepen om werk te maken van de tweede fase. Cultuur moet voor de EU een hefboom zijn voor de versterking van vrede en nationale verzoening.

Oefenen de islamisten nog druk uit op de Malinese cultuur?

Dat is achter de rug. Heel de wereld was diep geraakt door de vernieling van de mausolea in Timboektoe. De stad bestond alleen bij de gratie van haar cultureel erfgoed dat nu zwaar beschadigd is. Het gevolg was dat mensen zonder werk kwamen te zitten en in opstand zijn gekomen. De islamisten wisten maar al te goed dat een aanslag op de cultuur van het land heel hard zou aankomen. Met de hulp van Unesco zijn we begonnen met de wederopbouw en tegen 2015 zou de restauratie voltooid moeten zijn. Ook de manuscripten die de intellectuelen en kunstenaars hebben kunnen redden, zullen tegen dan opnieuw te bewonderen zijn.

 

Voor Africalia draait het om cultuur EN ontwikkeling

Samen met de Belgische Ontwikkelingssamenwerking zet Africalia in 7 Afrikaanse landen programma’s op ter ondersteuning van culturele actoren. Het programma dat sinds 2000 loopt en een initiatief was van staatssecretaris Boutmans, bestaat nu als vzw. Zo was Africalia de organisator van het openingsdebat voor het Europees Jaar voor Ontwikkeling: Cultuur, pijler van de ontwikkelingssamenwerking.

Frédéric Jacquemain, directeur van Africalia, stelt het als volgt: ‘Cultuur is het stramien van de symbolenwereld waarin een gemeenschap zal functioneren. Het is dan ook van het grootste belang dat die gemeenschap goede culturele actoren voortbrengt. Bovendien is cultuur een basis voor de ontwikkeling van een kritische volksidentiteit. En dat is tweeledig in die zin dat het aan de ene kant verbindt omdat mensen ervaren dat ze deel uitmaken van een natie, een volk, een gemeenschappelijk verhaal en aan de andere kant is er ook plaats voor een kritische boodschap en tegen de stroom in gaan. Hier spreekt de vrijheid, we kunnen niet anders dan luisteren’. Africalia ondersteunt de oprichting van structuren en netwerken voor Zuid-Zuid-uitwisselingen. Ook is het zo dat cultuur vaak uitsluitend in grote steden te vinden is waardoor jongeren naar de steden trekken. Daarom geeft Africalia steun voor de decentralisatie van cultuur. Pas dan kan cultuur haar publieke rol waarmaken en is ze er ook voor wie ze anders onbereikbaar zou blijven.

Africalia werkt met 23 organisaties en netwerken in 7 landen: Zuid-Afrika, Burkina Faso, Burundi, Kenia, DR Congo, Senegal en Zimbabwe.

 

De Verklaring van Firenze over cultuur

Firenze was in oktober 2014 gaststad voor het Wereldforum van UNESCO over cultuur en de culturele industrieën. Internationale deskundigen inzake culturele aangelegenheden deden een oproep aan alle regeringen ter wereld om recht te doen aan de veelzijdige rol die cultuur in ontwikkeling speelt.

De deelnemers aan het forum waren het erover eens dat cultuur een motor kan zijn voor werkgelegenheid, groei en innovatie. Bovendien benadrukten ze de sterke rol van cultuur als bindend element in het sociale weefsel.

Irina Bokova, algemeen directrice van UNESCO, formuleerde het als volgt: ‘Culturele vitaliteit staat gelijk aan innovatie en diversiteit. Cultuur zorgt voor werkgelegenheid en inkomsten en stimuleert de creativiteit. Cultuur is een smeltkroes voor waarden en identiteiten. Daarbovenop doet ze dienst als hefboom voor sociale inclusie en dialoog.’
De deskundigen wisselden ook van gedachten over cultuurbescherming in conflictgebieden. Ze gingen daarbij uit van een recent UNESCO-project dat cultureel erfgoed in Mali, Afghanistan en andere landen wil beschermen.

De 300 deelnemers aan het Forum keurden de Verklaring van Firenze goed. In deze verklaring wordt ervoor gepleit om cultuur een onderdeel te maken van de Millenniumdoelen voor de periode na 2015, die de VN in de herfst van 2015 zullen aannemen. De verklaring bouwt voort op de resultaten van de nationale raadpleging over cultuur en duurzame ontwikkeling  die gelijktijdig in 5 landen (Bosnië-Herzegovina, Ecuador, Marokko, Mali en Servië) werd gevoerd door UNESCO, het VN-Ontwikkelingsprogramma UNDP en het VN-Bevolkingsfonds UNFPA.

www.focus2014.org

 

Mali Cultuur Conflict
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 9 /9 Mali, cultuur tegen intolerantie