‘De beste humanitaire hulp is ervoor zorgen dat er geen humanitaire hulp nodig is’

Chris Simoens
01 augustus 2016
Minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo nam actief deel aan de allereerste Wereldtop voor Humanitaire Hulp in Istanbul (mei 2016). Daarna bezocht hij vluchtelingenkampen in Libanon. Glo.be legde hem enkele vragen voor
Vluchtelingen ontvangen hartelijk minister De Croo.
© Glo.be

Waarom een Wereldtop voor Humanitaire Hulp?

Humanitaire crisissen duren veel langer, de noden zijn hoger dan ooit. In zoverre zelfs dat er onvoldoende middelen zijn om die noden te lenigen. De klimaatverandering kan nog meer rampen veroorzaken. Bovendien staat het Internationaal Humanitair Recht onder druk, onder meer omdat ‘non state actors’ als IS die met de voeten treden. Reden te over voor VN-Secretaris-Generaal Ban Ki-Moon om voor het eerst een Wereldtop voor Humanitaire Hulp bijeen te roepen.

INTERVIEW

Bent u tevreden over de Top? Sommigen gewagen van een ‘totaal fiasco’.

Ik blijf zeer hoopvol gestemd. Er kwam immers een brede waaier aan thema’s aan bod:

disaster preparedness (‘rampenparaatheid’), het belang van politieke oplossingen, de link tussen ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp…

VN-Secretaris-Generaal Ban Ki-moon had weliswaar meer staatshoofden gewenst op de Top. En Artsen zonder Grenzen heeft zich teruggetrokken omdat ze meer aandacht wilden voor bepaalde zaken. Dat zijn minpunten. Maar zelfs als iedereen extatisch zou zijn over een Top, dan nog is de praktijk de ware test. De komende maanden zullen aantonen of we een stap vooruit gezet hebben.

Eén van de opvallendste resultaten van de Top is de Grand Bargain. Waarover gaat dat precies?

De Grand Bargain is een akkoord om humanitaire hulp efficiënter te maken, afgesloten tussen de top 15-humanitaire donorlanden en de top 15-humanitaire organisaties. Vandaag hoort België bij die top 15. Het omvat een tiental punten waar ook België zich op toelegt: een grotere rol voor de private sector, betere coördinatie, hogere budgetten, respect voor het Internationaal Humanitair Recht…

Het meest essentiële aspect vind ik het engagement om meer met lokale partners te werken. Dus tegen het einde van de legislatuur dient 20-25% van de hulp via lokale partners te gaan.

Hebben de grote internationale humanitaire instellingen niet meer ervaring dan lokale organisaties?

Alle crisissen zijn verschillend. We moeten telkens de meest efficiënte aanpak uitzoeken. Daarom hebben we een bredere mix nodig van grote internationale organisaties (VN, ngo’s…) én van lokale partners – als die er zijn en als ze de nodige expertise hebben. Lokale partners kunnen immers sneller tussenbeide komen en kennen de context beter. Maar ook de private sector speelt een rol. Net zoals bij de Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) moeten we zoveel mogelijk ‘stakeholders’ betrekken. Zowel de private sector als de civiele samenleving waren in Istanbul sterk vertegenwoordigd.

(3)	Minister De Croo samen met kinderen in een klaslokaaltje.
© Glo.be

Hoe ziet u de rol van de private sector? Bedrijven willen toch winst maken?

Vooreerst geldt hier niet het perspectief ‘geef ons dingen in geval van nood’, maar wel: ‘mogen we uw expertise, uw kennis van zaken gebruiken, op gebied van logistiek, voedselveiligheid en dergelijke’.

Het mooiste voorbeeld vind ik de rol van Brussels Airlines tijdens de ebolacrisis. De maatschappij is blijven vliegen op de landen die door ebola geteisterd werden. Zij deed dat niet alleen uit een humanitaire overweging, maar dacht evenmin enkel aan winst. De Belgische overheid heeft hen daar wel bij ondersteund. Aanvankelijk was er immers enorm veel kritiek. Zo keek men in de VS met angst naar de vluchten vanuit Brussel. We hebben met Volksgezondheid procedures opgezet opdat Brussels Airlines kon blijven vliegen. Je zou kritiek kunnen geven op de winst die ze daarmee gemaakt hebben, maar dat is niet wat ik hoor. De getroffen landen tonen juist een onwaarschijnlijke dankbaarheid omdat Brussels Airlines hen niet heeft opgegeven, ook niet op de slechte momenten.

Winst moet nu ook niet vervloekt worden, dat is nu eenmaal eigen aan risico’s nemen. Maar dan gaat het wel over redelijke zaken. Je zult me nooit horen pleiten voor monopoliewinsten, financiële of fiscale constructies, illegale geldstromen enzovoort.

Wat vindt u over het fenomeen dat ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp meer in elkaars vaarwater geraken? Ontwikkelings-ngo’s geven humanitaire hulp en humanitaire organisaties zorgen voor veerkracht van de bevolking…

We moeten ons aanpassen aan de situaties waarin we vandaag werken. We hebben nu eenmaal te maken met zeer lange crisissen, in landen met een zwak responssysteem op vlak van humanitaire hulp. Bovendien doet de overgrote meerderheid van crisissen zich voor binnen de Minst Ontwikkelde Landen (MOL’s). En in tegenstelling tot wat men in Europa denkt, bevinden de grootste vluchtelingenstromen zich binnen die MOL’s. Er bestaat dus een heel duidelijke link tussen die crisissen en ontwikkeling. Nogal logisch dus dat die twee werelden naar elkaar toegroeien.

Daarnaast is er ook een verband met migratie. Gisteren (1) nog kwam de Europese Commissie met een voorstel naar buiten om migratiedeals te sluiten met landen als Jordanië en Libanon, maar ook Mali, Niger en Senegal, partnerlanden van België. Landen die economische migratie voorkomen en afgewezen asielzoekers terug opnemen, zouden extra middelen krijgen om dat nog beter te doen. Dat vind ik oké. Maar landen die al aan de grond zitten extra straffen door de kraan met ontwikkelingsgeld dicht te draaien, vind ik geen goed idee. Ze hebben al af te rekenen met een moeilijke humanitaire situatie en zo maak je het hen nog lastiger.

U hebt in één van uw toespraken benadrukt dat we de basisoorzaken van conflicten moeten aanpakken. Hoe ziet u dat in de praktijk?

De beste humanitaire hulp is ervoor zorgen dat er geen humanitaire hulp nodig is. We moeten dus niet alleen meer investeren in diplomatie, maar ook in ontwikkelingsinspanningen om oorlogen te vermijden. En dan vooral in een ontwikkelingssamenwerking die de nadruk legt op economische groei en eigen ondernemerschap en zo de situatie van de mensen duurzaam verbetert. Mensen die perspectief hebben op een beter leven zullen minder snel tot conflict overgaan dan mensen die zich in een uitzichtloze situatie bevinden. België probeert dat bijvoorbeeld in de Sahelregio: een regio met veel onrust, zeer moeilijke levensomstandigheden, veel fragiele staten… Het werkt natuurlijk niet altijd, maar doe je het niet, dan heb je zeker geen resultaten. Onze keuze om ons sterk toe te leggen op de MOL’s en de fragiele staten wordt algemeen beschouwd als de juiste keuze.

Wat heeft de Top zelf beslist over het voorkomen van conflicten?

Er klonk een sterk engagement om in te zetten op diplomatie en op politieke oplossingen. Maar dé lakmoestest is natuurlijk de Syrische crisis! Want hoe pak je die aan? Alleen een politieke oplossing kan de lont uit het kruitvat halen. Een militaire en humanitaire interventie kunnen daar mogelijk bij helpen, maar niet meer dan dat.

Hoe zit het met de wapenindustrie die wapens levert aan conflictgebieden?

De gewesten leveren de exportlicenties daarvoor. Ik hoop dat ze dat met eer en geweten doen. Daarnaast is het een kerntaak van een overheid dat ze de vrede en veiligheid in het land bewaart. Daarvoor moeten mensen opgeleid worden en moet er expertise aanwezig zijn. En daar heb je een investering voor nodig. Maar je moet er natuurlijk wel voor zorgen dat het in het belang van het algemene publiek gebeurt en dat het niet gebruikt wordt tegen een deel van de bevolking. Dat is absoluut een moeilijke afweging.

Ook de klimaatverandering zal meer en meer rampen veroorzaken. Hoe ziet u daar de ‘rampenparaatheid’?

Als je vergelijkt met 50 jaar geleden, overlijden vandaag minder mensen door pure natuurrampen. Dat komt omdat er meer welvaart is en mensen beter beschermd zijn. Een aantal fenomenen versnellen zich natuurlijk. Zo merken we vandaag al een duidelijke impact op het dagdagelijks leven in de Sahelregio. Er bestaat dus een link tussen klimaatbeleid en ontwikkelingssamenwerking. Precies in de Sahelregio heeft België heel wat projecten in verband met klimaat.

De Humanitarian Impact Bond: een vernieuwende aanpak om private investeerders aan te trekken

Op de Top in Istanbul werd onder grote belangstelling de Humanitarian Impact Bond (HIB) gelanceerd. Initiatiefnemers zijn België en het Internationale Rode Kruis.

Alexander De Croo: ‘Met het HIB proberen we private investeerders aan te trekken die willen investeren in revalidatiecentra van het Rode Kruis in conflictlanden als Afghanistan en Zuid-Soedan (Physical Rehabilitation Programme). Het betreft een zeer resultaat-gedreven benadering. Als de resultaten gehaald worden, dan betalen de donorlanden - zoals België dus, maar het kunnen ook private fondsen zijn of de Wereldbank - die private financiers hun geld uit met een redelijke winst. Worden de resultaten niet gehaald, dan wordt er minder terugbetaald. Daarmee spreid je dus het risico terwijl tot nu toe het risico voor 100% bij ons zat. Je zet humanitaire organisaties ook veel meer aan om een mooi resultaat voor te leggen. We spelen hier een pioniersrol.’

Wat heeft de Top bereikt op vlak van respect voor het Internationaal Humanitair Recht?

In bijna alle belangrijke tussenkomsten is er gehamerd op het recht op toegang, neutraliteit, bescherming van humanitaire werkers en medische infrastructuur… Het is een goede zaak dat men niet geprobeerd heeft om nieuwe dingen uit te vinden. Het bestaande humanitair recht en de vier humanitaire principes (2) volstaan. Door de opkomst van ‘non state actors’ zitten we wel een beetje op een hellend pad. Daarom was het absoluut nodig dat Ban Ki-moon en vele anderen die zaken opnieuw centraal stelden. De laatste jaren zijn immers gevaarlijke situaties ontstaan. Maar ook daar moeten we afwachten hoe de stellingnames van de Top in de praktijk toegepast worden.

We kunnen in elk geval beginnen met de bestaande principes beter af te dwingen in de praktijk. België doet dat in zijn relaties met partnerlanden en –organisaties steeds opnieuw. Als alle landen dat op alle fora ook zouden doen, denk ik dat je meer zou kunnen afdwingen dan vandaag het geval is.

In hoeverre zijn de VN-organisaties al beter op elkaar afgestemd? Ook dat zou de efficiëntie van de humanitaire hulp verhogen.

Er is inderdaad een proces bezig van ‘fit for purpose’, een hervorming die het VN-systeem efficiënter moet maken. Op elke Top brengt ons land dat ter sprake. Maar de vooruitgang verloopt traag. Toch is het overdreven om daarom mateloze kritiek te spuien op het VN-systeem. Ban Ki-moon kan echt wel mooie verwezenlijkingen op zijn conto schrijven: de SDG’s, het klimaatakkoord in Parijs en ook de Top in Istanbul. Een fundamentele herdenking van het VN-systeem is nodig, maar dat lijkt me eerder een taak voor zijn opvolger. Dat zou ook logisch zijn. Eerst bepaal je het kader (SDG’s, Grand Bargain…) en dan denk je na over de praktijk en hoe je het VN-systeem daaraan aanpast.

Waarom is humanitaire hulp zo belangrijk voor België? Ondanks de besparingen stijgt het budget dit jaar van 150 naar 170 miljoen euro.

België wil een antwoord bieden op de stijgende humanitaire noden. Crisissen duren langer, de roep om te helpen klinkt luider. Vandaag speelt België in vergelijking met zijn grootte een belangrijke rol. Zo zit ons land in de Syrische crisis in de top 10 van humanitaire donoren, zelfs in absolute cijfers. Natuurlijk zouden we liever hebben dat er minder hulp nodig is, maar dat is nu eenmaal de realiteit. Vorig jaar kwam de ebolacrisis nog bovenop de Syrische crisis. En dan zijn er een aantal humanitaire crisissen die jammer genoeg wat vergeten worden. In Oost-Congo blijft de toestand moeilijk, maar ook in Soedan en op heel veel plaatsen in de wereld zijn er noodtoestanden die dreigen tussen de plooien van de lakens te vallen. We proberen ze opnieuw op de agenda te plaatsen.

(1) Het interview werd afgenomen op 8 juni 2016.

(2) Menselijkheid, onpartijdigheid, neutraliteit, onafhankelijkheid 

(4)	Minister De Croo tijdens de Wereldtop voor Humanitaire Hulp in Istanbul.
© Glo.be

Alexander De Croo over zijn bezoek aan Libanon, een delicaat land overspoeld door vluchtelingen

Istanbul was de theorie, Libanon was de praktijk. Dat nochtans ‘delicate’ land is een schoolvoorbeeld van een ‘langdurige crisis’. De Palestijnse vluchtelingenkampen bestaan er al 50-60 jaar! Dat zorgt voor bijzonder moeilijke omstandigheden, en daar komen de Syrische vluchtelingen nog eens bovenop. Als je de situatie in Libanon zou omzetten naar België, dan moeten we hier 3,5 miljoen vluchtelingen opnemen. Niemand kan zich dat voorstellen! Dat heeft natuurlijk een enorme impact op de samenleving en de economie. Ik kan dus wel begrip opbrengen voor Libanezen die zeggen: ‘Ja maar, 50 jaar geleden hebt u ook al beweerd dat het tijdelijk was, maar intussen is er nauwelijks iets veranderd.’

Je ziet absoluut schrijnende situaties zoals vluchtelingen die in de totale uitzichtloosheid zitten: mensen van 40 jaar oud die nooit iets anders gekend hebben dan een vluchtelingenkamp. Of Syrische vluchtelingen die in steden in kelders half verborgen wonen en hoge huurprijzen aangerekend krijgen, niet mogen werken maar het illegaal wel doen, en in een situatie van absolute uitbuiting terecht komen. Een uiterst moeilijke situatie dus. Het toont aan dat mensen de mogelijkheid bieden om te werken en een inkomen te verwerven, samen met de humanitaire hulp die voor de basis zorgt, de enige oplossing is. Stap voor stap neemt Libanon nu maatregelen die toelaten dat vluchtelingen er kunnen werken en naar school, mogen gaan.

Als we Istanbul, dat bijna evenveel vluchtelingen opneemt als de EU, en Libanon vergelijken met de situatie bij ons, dan hebben we weinig redenen om te klagen. Noch om ons op de borst te kloppen over hoe goed we erin slagen de vluchtelingenstroom in te perken. Ongecontroleerde migratie vind ik weliswaar een slechte zaak, maar alles in de regio blokkeren zonder enig perspectief is in mijn ogen evenzeer een uiterst gevaarlijke situatie.

Debat over HIB, met minister De Croo en directeur Rode Kruis:

https://www.youtube.com/watch?v=_DAbzRq109E

Informatieve video:

https://vimeo.com/167849828

Humanitaire hulp
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 44 /50 Handicap International gaat de 3D-tour op