De crisis van de oceanen

Sophie Carreau
03 oktober 2019
Van 20 tot 23 september vond in Monaco de 51ste zitting van het klimaatpanel van de Verenigde Naties (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) plaats. Daar werd het recente rapport van het IPCC over de toestand van onze oceanen en de cryosfeer voorgesteld. Hier volgen de grote lijnen.

Het document bevat een evaluatie van de gevolgen van de klimaatverandering voor de bevolking en een analyse van de mogelijkheden op vlak van klimaatadaptatie.

In oktober 2018 had het IPCC reeds een eerste rapport over de gevolgen van een opwarming van de aarde met 1,5°C bekendgemaakt. In augustus 2019 volgde dan een rapport over bodemaantasting en voedselzekerheid. Het rapport over de toestand van de oceanen en de cryosfeer sluit de rij af.

 

Belangrijkste bevindingen

De voorbije veertig jaar hebben de oceanen minstens een kwart van de door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen opgenomen. Als gevolg daarvan is niet alleen de zuurtegraad van het water gestegen, maar zijn de oceanen ook warmer en minder zout geworden.

Het zuurstofgehalte van de oceanen is de laatste vijftig jaar met 2 procent gedaald. Dat gehalte zal nog verder dalen als de uitstoot van broeikasgassen zo snel blijft toenemen. De toenemende uitstoot van broeikasgassen zal er bovendien toe leiden dat de voedselreserves in ondiep tropisch water met 40 procent dalen. Dat zal onvermijdelijk ook een impact hebben op de mondiale voedselzekerheid. 

Ook de koralen, zoals het Australische Groot Barrièrerif, zijn drastisch aangetast. Bovendien zijn hittegolven de belangrijkste oorzaak van verschijnselen zoals "El Niño", die bosbranden en cyclonen versterken.

Afhankelijk van hoe snel de aarde tegen 2100 opwarmt, kan tot 90 procent van de waterrijke gebieden verloren gaan. Dat zou leiden tot een stijging van de zeespiegel. Verwacht wordt dan ook dat het aantal klimaatvluchtelingen zal toenemen. In het rapport wordt tevens benadrukt dat in de toekomst meer natuurrampen, zoals cyclonen en overstromingen, te verwachten zijn. Deze rampen zullen gevolgen hebben voor kuststeden en kleine eilandstaten.

De vier grootste vervuilers ter wereld - China, de Verenigde Staten, Europa en India - zijn ernstig bedreigd door de weerslag van de klimaatverandering. Zo wordt Shanghai, de grootste stad van China, bedreigd door de stijgende zeespiegel, net als de kuststeden van de Verenigde Staten. Als er niets verandert, zal New York na 2030 om de vijf jaar met overstromingen te kampen hebben.

 

Ook de gletsjers in de bergen zijn bedreigd. Mogelijk verdwijnt 80 procent ervan tegen 2100.

Een gletsjer in Ijsland
© Shutterstock

In het rapport wordt ook de aandacht gevestigd op de verontrustende toestand van het poolijs, dat de afgelopen twaalf jaar met een gemiddelde snelheid van 430 miljard ton per jaar gesmolten is. Het smeltende poolijs is de belangrijkste oorzaak van de zeespiegelstijging. Ook de gletsjers in de bergen zijn bedreigd. Mogelijk verdwijnt 80 procent ervan tegen 2100. Dat is des te zorgwekkender wanneer je bedenkt dat 2 miljard mensen voor hun drinkwatervoorziening van deze gletsjers afhankelijk zijn.

De meest verontrustende bevinding in het rapport is de dooi van de permafrost, de permanent bevroren grondlaag die bijna een vijfde van het aardoppervlak bedekt. De dooi van de permafrost zal een vicieuze cirkel op gang brengen omdat er meer broeikasgassen - alsook giftige stoffen zoals kwik - in de lucht zullen vrijkomen, waardoor de opwarming van de aarde nog zal versnellen. In het beste scenario zal minstens een derde van de permafrost verdwijnen, in het slechtste geval zal hij tegen 2100 zelfs helemaal verdwenen zijn.

Het woord 'cryosfeer' is afgeleid van het Griekse 'kryos', dat 'koud' of 'ijs' betekent. Het verwijst naar gebieden op aarde waar water in vaste vorm aanwezig is. Hieronder vallen ijsschotsen, bevroren meren en rivieren, besneeuwde gebieden, gletsjers, maar ook ijskappen en (tijdelijk of permanent) bevroren grondlaag.

In oktober 2018 had het IPCC reeds een eerste rapport over de gevolgen van een opwarming van de aarde met 1,5°C bekendgemaakt. In augustus 2019 volgde dan een rapport over bodemaantasting en voedselzekerheid. Het rapport over de toestand van de oceanen en de cryosfeer sluit de rij af.

 

Klimaat Oceanen
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 2 /17 Een hefboom voor klimaatactie in ontwikkelingslanden