De GGO-controverse

Chris Simoens
01 februari 2014
Dertig jaar na de eerste genetisch gewijzigde plant in Gent, blijven genetisch gewijzigde organismen (ggo’s) voor een bitse controverse zorgen. We leggen u twee standpunten voor.

Vandana Shiva is een onvermoeibare Indische activiste en tegenstander van ggo’s. Met haar ngo Navdanya komt ze op voor biologische en kleinschalige landbouw gestoeld op biodiversiteit, inheemse kennis en de vrijheid om zaden te oogsten.

Vandana Shiva, een Indische activiste, lacht naar de camera
© Tsui Wikimedia Commons

Ggo’s zijn een recept voor honger

In Vandana Shiva’s visie op landbouw is geen plaats voor ggo’s. ‘Ggo’s zijn een recept voor honger’, zegt ze. ‘Want ggo’s verbeteren de opbrengst niet, ze verhogen wel de kosten, het gebruik van chemische producten en ze zijn verweven met het innen van patenten’. Volgens haar zijn ggo’s bovenal een instrument voor multinationals zoals Monsanto om hun inkomsten veilig te stellen. Door een of meer genen binnen te brengen hebben ze immers een variëteit gewijzigd en kunnen ze er een patent op nemen. Boeren moeten dan het vrij dure ggo-zaad telkens weer aankopen, vaak samen met dure kunstmest en pesticiden.

Bovendien maken de ggo-gewassen hun beloften niet waar. Een schrijnend voorbeeld is het Bt-katoen in India. Dit gemanipuleerde katoen zou geen insecticiden meer nodig hebben. ‘Het tegendeel is waar. Bt-katoen heeft tot 13 keer meer pesticiden nodig. Er ontstaan nieuwe pesten en de opbrengst is laag. Veel Indische boeren hebben zich in de schulden gestort om het ggo-zaad te kunnen betalen en zien geen uitweg meer. 250.000 boeren hebben al zelfmoord gepleegd. Het verband tussen de zelfmoorden en de aanwezigheid van Bt-katoen is overduidelijk’.  Toch stellen sommige rapporten dat boeren die Bt-katoen kweken beter gevoed zijn. ‘Dat is deel van de propaganda. De waarheid is dat boeren gierst, pigeon pea én katoen kweekten voor ze met ggo’s begonnen, en dat ze toen gezond voedsel aten. Nu planten ze alleen Bt-katoen.

Ggo’s passen perfect binnen de monocultuurvisie van multinationals. Monoculturen laten immers vlot mechanisatie toe en zijn gelinkt aan gebruik van kunstmest en pesticiden, die beide vaak door diezelfde multinationals verhandeld worden. De opbrengst per hectare lijkt hoog, maar moet uiteindelijk onderdoen voor gemengde culturen waar ruim plaats is voor een rijke diversiteit aan gewassen. Als puntje bij paaltje komt, leveren dergelijke gemengde culturen 10 à 40 keer meer voedingswaarde op per hectare, zo blijkt uit onderzoek door Navdanya. Overigens, omdat monoculturen zo uniform zijn, zijn ze uiterst kwetsbaar voor pesten en voor een grillig weerpatroon in tijden van klimaatverandering.

Het is opvallend dat er tot nu toe wereldwijd maar 4 ggo-gewassen zijn (maïs, koolzaad, katoen en soja) met slechts 2 kenmerken (herbicideresistentie en insectresistentie).  Waarom? Omdat het zo gemakkelijk is om er winst mee te maken via patenten. Trouwens, tot in de jaren 50 at niemand soja, het is anti-voedzaam. Nu vind je soja overal omwille van de patenten. Het overgrote deel van de ggo-gewassen dient overigens niet rechtstreeks voor voeding, maar voor biobrandstoffen, textiel en veevoeder’.

Met zogenaamde gouden rijst – ggo-rijst aangerijkt met vitamine A - wil de ggo-lobby het Zuiden helpen. In landen zoals India hebben veel kinderen inderdaad een tekort aan vitamine A, wat kan leiden tot blindheid of sterfte. Maar het tekort is juist ontstaan doordat te veel ingezet werd op monocultuur. ‘De beschikbare diversiteit van curryblaadjes, koriander, pompoen en dergelijke is 300 keer efficiënter. Bovendien hangen er 80 patenten vast aan de gouden rijst’.

Ggo’s hebben ook overduidelijk nadelige effecten op het milieu en de gezondheid. Het spuiten van de onkruidverdelger ‘Roundup’ op de herbicideresistente ggo-gewassen heeft geleid tot resistent onkruid (superweeds). Uit onderzoek bleek bovendien dat ratten gevoed met ggo-voeding ernstig ziek werden.

 ‘Het merendeel van het eten in de wereld – maar liefst 72 procent – komt van kleine landbouwbedrijven. En daar moeten we de strijd tegen de honger voeren, met een meer ecologische aanpak, meer biodiversiteit en zonder ggo’s’, besluit Vandana Shiva.

www.navdanya.org

 

In 1983 haalde de Mexicaan Luis Herrera-Estrella – samen met Prof. Marc Van Montagu - een wereldprimeur aan de Universiteit Gent. Hij publiceerde als eerste dat een plant genetisch gewijzigd werd. Vandaag is hij directeur van het Laboratorio nacional de Genomica para la Biodiversidad (Irapuato, Mexico).

De Mexicaan, Luis Herrera-Estrella poseert voor de camera
© Civnestav

Ggo’s inzetten in de strijd tegen honger

De weerstand tegen ggo’s draait grotendeels rond de bezorgdheid dat ggo’s een instrument zijn voor een beperkt aantal multinationals om de zaadmarkt te domineren. En het klopt dat deze firma’s naar een monopolie streven. Ik stel het ook vast in Mexico, ook al worden hier nauwelijks ggo’s geteeld. De multinationals bouwden hier hun monopolie uit via hybride en commerciële variëteiten.

De dominantie van enkele multinationals heeft dus niets te maken met ggo’s op zich. Volgens mij dienen ontwikkelingslanden en opkomende landen een degelijke langetermijnvisie te ontwikkelen over hun plattelandsontwikkeling. Daarin moet er plaats zijn voor eigen onderzoek dat eigen ggo’s creëert die de eigen boeren nodig hebben. Eigen zaadfirma’s zorgen voor het nodige zaad.

Want ggo’s kunnen wel degelijk een meerwaarde bieden, ook voor kleine boeren. De uitdaging om 9 à 10 miljard mensen te voeden in 2050 is echt wel gigantisch. We zullen alle mogelijke technieken nodig hebben, inclusief ggo’s, om dat te realiseren. Zo zal droogtetolerantie heel belangrijk worden door de klimaatverandering. Zelf zijn we erin geslaagd planten te creëren die fosfiet kunnen gebruiken in hun stofwisseling. Daardoor is 30-50% minder fosfaatmeststof nodig – uitputting van fosfaat is één van de grote problemen – en zijn onkruidverdelgers overbodig.

Het laatste voorbeeld toont aan dat ggo’s een belangrijk onderdeel kunnen zijn van een agro-ecologische aanpak. Ze laten immers toe minder of geen chemicaliën te gebruiken. Ik begrijp dan ook niet waarom ggo’s niet te verzoenen zijn met biologische landbouw. Ggo’s hoeven ook echt niet als een monocultuur geteeld te worden.

Het klopt dat tot nu toe ggo’s beperkt zijn tot vooral 4 gewassen (soja, koolzaad, maïs en katoen) die in handen zijn van de grote zaadbedrijven. De reden is dat het enorm duur is om ggo-zaad op de markt te brengen. Onder meer omdat de tegenstanders zoveel voorafgaande testen eisen. Ik denk dat de grote bedrijven hier juist tevreden over zijn. Zo kunnen ze immers hun monopolie beter handhaven. Publieke instellingen en kleine bedrijven hebben gewoon het geld niet om ggo-zaad te commercialiseren.

Overigens, het protest tegen ggo’s kan niet beletten dat ggo-voedsel een ontwikkelingsland binnenkomt. Zo mogen we in Mexico geen ggo-maïs en ggo-soja telen voor de handel. Resultaat? Jaarlijks voeren we 20 miljoen ton ggo-maïs in, en 90% van de soja op de interne markt is genetisch gewijzigd. Dat is ggo-voedsel dat in het buitenland geteeld werd met ggo-zaden van multinationals.

Ik ken geen enkel degelijk gedocumenteerd artikel dat aantoont dat ggo’s schadelijk zijn voor de gezondheid en het milieu. In de enkele artikels die dat wel doen – en veelvuldig aangehaald worden door tegenstanders – vertoonde de experimentele opzet duidelijke tekortkomingen. Integendeel, diverse artikels bevestigen het nut van ggo’s voor gezondheid en milieu. Een recent EU-rapport (A decade of EU-funded GMO research) besluit dat ggo’s niet meer risico’s opleveren dan de klassieke veredelingstechnieken. Daarvoor baseerde men zich op ruim 130 onderzoeksprojecten.

Evenmin ken ik studies die overtuigend aantonen dat Indische boeren zelfmoord plegen door ggo-katoen te telen. Ik heb wel weet van artikels die stellen dat ggo-katoen redelijk succesbol is India. In het wetenschappelijke toptijdschrift Science verscheen een artikel over de gezondheidsvoordelen van ggo-katoen. Is het dan beter om chemische insecticiden te spuiten in plaats van een biologisch afbreekbaar eiwit in te bouwen dat specifiek insecten doodt en verder onschadelijk is voor mens en dier?

www.langebio.cinvestav.mx

www.gmoanswers.com

 

 

GMO's Landbouw
Terug Economie
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 10 /10 Honger naar land