Eén miljoen soorten met uitsterven bedreigd

Gilles Toussaint
24 juni 2019

Menselijke activiteiten vormen een ernstige bedreiging voor de toekomst van de mens

 
Deskundigen van het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) zijn tot een onomstotelijke conclusie gekomen: de activiteiten van de mens leggen een onhoudbare druk op het milieu en vormen een bedreiging voor de toekomst van de mensheid. Biodiversiteit en klimaat: zelfde strijd.

"Ongezien". Na een week van intensieve besprekingen zijn de vertegenwoordigers van de 132 lidstaten van het Intergouvernementeel Platform voor Biodiversiteit en Ecosysteemdiensten (IPBES) tot een samenvatting van een veertigtal pagina’s gekomen. Daarin worden de belangrijkste bevindingen van de eerste evaluatie van de toestand van de mondiale biodiversiteit samengevat. Het rapport wil beleidsverantwoordelijken overal ter wereld de ernst doen inzien van de dramatische achteruitgang van de natuur. De auteurs hopen ook adequate oplossingen aan te brengen die inspelen op de huidige uitdagingen.

Het beeld - gebaseerd op meer dan 15.000 wetenschappelijke studies die door 150 deskundigen uit een vijftigtal landen onder de loep werden genomen - dat maandag werd voorgesteld, stemt niet bepaald hoopvol. ‘Wereldwijd gaat de natuur achteruit in een tempo dat we nooit eerder in de menselijke geschiedenis hebben gezien’, aldus de auteurs, die benadrukken dat ‘het tempo waarin soorten uitsterven nog versnelt’. Deze teloorgang heeft ernstige directe gevolgen voor de menselijke bevolking. ‘We zijn de funderingen van onze economieën, van onze bestaansmiddelen, van onze voedselveiligheid, van onze gezondheid en van onze levenskwaliteit overal ter wereld aan het afbreken’, waarschuwt IPBES-voorzitter Robert Watson.

 

1 miljoen

In het IPBES-rapport wordt gesteld dat ongeveer één miljoen plant- en diersoorten vandaag met uitsterven zijn bedreigd, deels in de komende decennia. Wetenschappers schatten dat onze planeet ongeveer 8 miljoen plant- en diersoorten herbergt, waaronder 5,5 miljoen insectensoorten.

Volgens de wetenschappers liggen vijf hoofdoorzaken ten grondslag aan dit drama: het veranderde land- en zeegebruik, de rechtstreekse exploitatie van bepaalde organismen, klimaatverandering, vervuiling en invasieve exoten.

Deze vernietigende factoren, waarin de mens een aandeel heeft, zijn de afgelopen vijftig jaar in een stroomversnelling gekomen. ‘Meer soorten dan ooit zijn vandaag bedreigd door de activiteiten van de mens’, stellen de auteurs, waarbij ze opmerken dat deze achteruitgang ‘minder ernstig is of vermeden wordt in gebieden die toebehoren aan inheemse volkeren en lokale gemeenschappen of door hen worden beheerd’. De rechten van deze volkeren komen echter steeds meer onder druk van particuliere belangen te staan, zoals met name in het Amazonewoud, een doelwit van de hebzucht van de agro-industrie.  

Vijf hoofdoorzaken ligggen ten grondslag aan dit drama: het veranderde land- en zeegebruik, de rechtstreekse exploitatie van bepaalde organismen, klimaatverandering, vervuiling en invasieve exoten.

33 procent - Exploitatie van vissen

In 2015 werd 33 procent van de zeevisbestanden op niet-duurzame wijze geëxploiteerd en bereikte 60 procent de maximumgrens voor duurzame visserij. De industriële visserij exploiteert vandaag 55 procent van de oceanen.

Exploitatie van bossen, minerale hulpbronnen, zoetwaterbronnen… ‘De laatste vijftig jaar is de wereldbevolking verdubbeld, de wereldeconomie bijna verviervoudigd en de wereldhandel vertienvoudigd. Daardoor is de vraag naar energie en materialen exponentieel gestegen’, aldus IPBES, dat evenwel benadrukt dat het verbruik van materiële goederen wereldwijd sterk uiteenloopt en dat een aanzienlijk deel van de wereldbevolking daar geen toegang toe heeft. Deze ongelijkheid zal waarschijnlijk nog toenemen en sociale instabiliteit en conflicten aanwakkeren. Het rapport toont dus duidelijk aan dat deze consumptiedynamiek op lange termijn onhoudbaar is en wijst op het verband tussen toegenomen economische groei en de vernietiging van de natuur.

Verder wordt in de tekst aangegeven dat de opwarming van de aarde die aan de gang is, nu al een impact heeft op ecosystemen en plant- en diersoorten. De omvang van deze impact, die enkel zal toenemen, zal afhangen van ons vermogen om de stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde te beperken.

Ongeveer een kwart van de uitstoot van broeikasgassen is gekoppeld aan landontginning, landbouwproductie en het gebruik van meststoffen, stelden de auteurs vast. Ze wijzen op de grote verantwoordelijkheid van de veehouderij. Terwijl kleine landbouwbedrijven (minder dan 2 hectare) voor bijna een derde van de wereldvoedselvoorziening instaan en er veelal in slagen de rijke biodiversiteit in stand te houden, geldt dat niet voor de sectoren van de agro-industrie.

In dit verband merkt IPBES op dat 68 procent van het buitenlands kapitaal dat naar de soja- en rundvleessector gaat - de belangrijkste verantwoordelijken voor de vernietiging van het Amazonewoud -langs belastingparadijzen passeert. Daarnaast wordt geschat dat OESO-landen in 2015 100 miljard dollar uittrokken voor een vorm van landbouw die potentieel schadelijk is voor het milieu.

Het rapport toont dus duidelijk aan dat deze consumptiedynamiek op lange termijn onhoudbaar is en wijst op het verband tussen toegenomen economische groei en de vernietiging van de natuur.

75 procent van het terrestrische milieu

ondergaat "sterke veranderingen" door menselijke activiteiten, die ook 40 procent van de zeegebieden aantasten. Door de verschillende soorten vervuiling neemt het aantal "dode zones" in de oceanen in sneltempo toe.

Nu al kan onomwonden worden gesteld dat de Aichi-doelstellingen van 2010 om het biodiversiteitsverlies tegen 2020 een halt toe te roepen, niet zullen worden gehaald. Toch menen de IPBES-deskundigen dat het nog niet te laat is: als we onmiddellijk actie ondernemen, hoeven we niet in de afgrond te vallen. Daartoe onderzochten ze zes mogelijke strategieën, waaruit een belangrijke conclusie naar voren kwam: zonder "transformatieve verandering" zal de achteruitgang van de natuur en de diensten die zij aan de mens levert, zich verderzetten, met rampzalige gevolgen. We moeten anders produceren, minder en beter consumeren, de ecosystemen die nog niet aangetast zijn beschermen en de aangetaste ecosystemen zoveel mogelijk herstellen.

Op de volgende vergadering van de Conferentie van de Verenigde Naties inzake biologische diversiteit, die volgend jaar in China plaatsvindt, zal blijken of hun boodschap werd gehoord. En vooral begrepen.

 

Dit artikel verscheen eerder in La Libre

Biodiversiteit
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 8 /21 Waarom biodiversiteit belangrijk is