Ethiopië kreunt onder de droogte, maar hongersnood blijft uit

Thomas Hiergens
01 augustus 2016
Ethiopië kent de ergste droogte sinds 50 jaar. Het doembeeld van de jaren ’80 - een kwetsbaar land met een uitgehongerde bevolking - duikt weer op. Maar hongersnood? Dat laat de overheid niet toe.

Klimaatschokken en weerfenomeen El Niño leidden tot opeenvolgende mislukte oogsten en voedselonzekerheid voor miljoenen Ethiopiërs. De twee grote regenseizoenen in 2015 bleven grotendeels uit. Maar die zorgen wel voor 80% van de oogst en 85% van de tewerkstelling. Resultaat: voedseltekorten, schaarse waterreserves en massale veesterfte. De groeiende voedselonzekerheid duwt zo maar even 18 miljoen Ethiopiërs in humanitaire nood. Het land staat onder hoge ‘hongerstress’.

Doembeeld van de jaren ‘80

Hongersnood? Niet volgens de Ethiopische overheid. En zo ver zal het volgens haar ook niet komen. De overheid is als de dood voor het imago van de jaren ‘80: Ethiopië als een extreem kwetsbaar land. De Westerse wereld werd in 1984 overspoeld door beelden van uitgehongerde kinderen en gestorven vee. Ruim 1 miljoen mensen vonden de hongerdood - herinner u de Live Aid-campagne van zanger Bob Geldof. Zo’n drama kan het land, met een snel groeiende economie en een stabiele politieke situatie, niet (opnieuw) verdragen.

Ethiopië doet er alles aan om dat scenario te vermijden. Dat gaat tweeërlei. Eén, de overheid biedt zelf een antwoord. Ze zette op alle niveaus een structuur op om rampen te detecteren en te voorkomen. ‘Rampenparaatheid’ in het jargon. Met aan het hoofd een commissaris die op hoog politiek niveau aan de alarmbel kan trekken. Ze ontwikkelde ook een social safety network dat ruim 8 miljoen mensen bijstaat wanneer de noden het hoogst zijn. Naar Afrikaanse norm een krachttoer die getuigt van leiderschap en capaciteitsontwikkeling. Voor dit ‘verantwoordelijk eigenaarschap’ van de humanitaire respons wordt ze alom geprezen.

De tweede strategie is er een van diplomatiek koorddansen. Hoe kan Ethiopië de humanitaire uitdaging aanpakken én buiten de internationale media-aandacht blijven? Want crisis en miserie trekken journalisten en hun camera’s aan. De noden stijgen ver uit boven de responscapaciteit van de overheid, dus moet ze op zoek naar internationale hulp. Maar ‘in stilte’, uit schrik voor het doembeeld van de jaren ‘80. In Ethiopië spreekt men niet van een Humanitarian Response Plan – want zo’n internationaal erkend plan krijgt veel weerklank – maar van een Humanitarian Requirements Document. Dat omvat wel een analyse van de noden, maar de humanitaire boodschap is enkel bestemd voor het wereldje van humanitaire actoren, liever niet voor de media.

Ethiopiërs vullen hun waterkannen in water waar dieren in drinken
© UNICEF/Ayene

Naar Afrikaanse norm presteert Ethiopië een krachttoer die getuigt van leiderschap en capaciteitsontwikkeling. Voor dit ‘verantwoordelijk eigenaarschap’ van de humanitaire respons wordt de overheid alom geprezen.

 

Humanitaire noden onderschat

Humanitaire noden onderschat

Door de acties van de overheid en de verhoogde aanwezigheid van hulporganisaties, blijft een wijdverspreide hongersnood (vooralsnog) uit. Toch is er dringend nood aan meer, véél meer. Vooral voor watervoorziening, gezondheidszorg en zaaigoed is internationale hulp vereist. Om het best gepaste humanitaire antwoord te formuleren, is grondige nodenanalyse cruciaal. Maar ook hier manifesteert zich het dilemma: sterk imago versus hulp aantrekken. Omdat de overheid liever de humanitaire respons zelf in handen houdt, verloopt de analyse van de noden moeizaam. Menige hulporganisatie op het terrein geeft aan dat de Ethiopische analyse de werkelijke noden onderschat.

Bovendien gaat de situatie er maand na maand op achteruit. De gegevens zijn bijgevolg al gedateerd en misschien wel nooit representatief geweest. Niemand lijkt echt in staat de exacte humanitaire noden in te schatten.

Veehouders houden drinkende koeien en geiten in de gaten
© UNICEF/Ayene

Ontwikkeling vrijwaren

De Ethiopische economie boekt jaarlijks hoge groeicijfers. Het land staat gekend voor zijn stabiele politieke situatie en vastbesloten leiderschap. Dat trekt investeringen aan die groei stimuleren en sociale ontwikkeling brengen. Humanitaire interventies dienen deze ontwikkelingsinvesteringen te vrijwaren. Er moet dus tijdig gereageerd worden op een nakende crisis, zodat kwetsbare huishoudens hun schaarse levensmiddelen niet eerst uitputten vooraleer zij worden geholpen. ‘Early warning’ en tijdige actie kunnen vermijden dat mensen structureel afhankelijk worden van hulp.

Ondanks de sterke groei, blijft Ethiopië een van ’s werelds grootste hulpontvangende landen. Er schuilt een significant potentieel in ‘de brug slaan tussen ontwikkeling en humanitaire hulp’, maar de praktijk blijft in gebreke. Ontwikkelingsinterventies richten zich vaak op de meest bereikbare groepen, niet op de meest kwetsbare. Daardoor laat de synergie met humanitaire interventies nog te wensen over.

El Niño treft vooral Oost- en Zuidelijk Afrika

El Niño is een natuurfenomeen dat zich om de drie tot zeven jaar voordoet. Warm oceaanwater uit de Stille Oceaan stroomt naar het oosten en zorgt voor hevige regenval in Zuid-Amerika, maar ook voor extreme droogte op het Afrikaans continent. Het El Niño-jaar 2015-2016 was één van de zwaarste ooit en leidde tot de hoogste globale temperaturen in meer dan 130 jaar. Tot nu toe wordt de Hoorn van Afrika er hardst door getroffen, maar in gans Oost- en Zuidelijk Afrika kampen tientallen miljoenen mensen met acute ondervoeding en waterschaarste, waaronder 26,5 miljoen kinderen. De hoge vochtigheidsgraad in Zuid-Amerika heeft dan weer de ideale voedingsbodem geschapen voor de muggen die het zikavirus verspreiden. De kans groot dat La Niña, de tegenpool van El Niño, later dit jaar voor nog meer problemen zal zorgen.

De EU is een van de belangrijkste humanitaire hulpdonoren in de Hoorn van Afrika. Tussen 2010 en 2015 hebben de Europese instellingen 847 miljoen euro vrijgemaakt voor de zes landen in de Hoorn van Afrika: Djibouti, Eritrea, Ethiopië, Kenia, Somalië en Oeganda. Rekening houdend met de humanitaire bijdragen van de EU-lidstaten buiten de Europese instellingen loopt de totale humanitaire bijdrage van de EU op tot om en bij de 2 miljard euro.

 

Humanitaire hulp Ethiopië Droogte
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 47 /50 The Grand Bargain: voor meer efficiëntie binnen het humanitair systeem