Evenwichtige voeding cruciaal voor goede gezondheid

Chris Simoens
01 december 2014
‘Slechte voeding’ (malnutrition) is de belangrijkste oorzaak van ziekte in de wereld. Naast ondervoeding vormt ook overvoeding een steeds nijpender probleem. Waar loopt het fout?

Voor velen staat de voedselproblematiek gelijk met ondervoeding. Vandaag lijden immers nog steeds 805 miljoen mensen honger. Maar er is ook opvallend veel ‘verborgen honger’ of een tekort aan vitaminen en mineralen. Twee miljard mensen hebben een tekort aan één of meer voedingselementen: ijzer, vitamine A, jodium, zink… Ten slotte zijn er nog eens 1 miljard mensen met overgewicht (body mass index of BMI > 25) en 300 miljoen met obesitas (BMI > 30). En dat niet alleen in rijke landen. In opkomende landen (China, India…) én in arme landen neemt het aantal zwaarlijvigen pijlsnel toe.

 

Oorzaak ziektes

Alle ‘slecht gevoeden’ zijn veel vatbaarder voor ziektes. Want zowel honger als verborgen honger verzwakken het lichaam waardoor het veel gemakkelijker een ‘overdraagbare ziekte’ (met externe ziekteverwekker) oploopt. Zo groeien de 100 miljoen kinderen met een tekort aan vitamine A niet alleen trager, bij ernstig gebrek kunnen ze ook blind worden of zelfs sterven. De 4 à 5 miljard mensen met ijzergebrek vertonen een verlaagde weerstand, groeiachterstand en een gebrekkige mentale ontwikkeling, 2 miljard onder hen hebben bloedarmoede. Maar ook ‘niet-overdraagbare ziektes’ (NOZ) komen vaker voor. Overconsumptie van (ongezonde) vetten, suikers, alcohol en zout leidt tot te veel cholesterol en hoge bloeddruk wat op zijn beurt aanleiding geeft tot hart- en nierziekten, suikerziekte en sommige kankers. Het aandeel van NOZ zal blijven toenemen. Nu al veroorzaken ze meer dan een derde van de vroegtijdige sterfgevallen in de wereld.

Een evenwichtige voeding is dus essentieel voor een goede gezondheid, en toch was er tot nu toe weinig aandacht voor. Dat komt wellicht doordat voeding een bij uitstek multisectorieel probleem is: voldoende landbouwproductie alleen volstaat niet. Er is ook nood aan onderwijs, een evenwichtig dieet, versterking van vrouwen, goed bestuur, respect voor mensenrechten, zuiver water en hygiëne…

Het volledige vodsel- en landbouw- beleid moet omgebouwd worden zodat iedereen toegang krijgt tot gezonde en evenwichtige voeding.

Kleine boeren de dupe

Olivier De Schutter, voormalig VN-rapporteur voor het recht op voedsel, stelt het scherp: ‘We hebben ons te zeer gefocust op ondervoeding – eiwitten, calorieën – met nadruk op een verhoogde landbouwproductie en lage voedselprijzen terwijl het belang van een evenwichtig dieet werd verwaarloosd’. Overdreven veel aandacht ging naar grootschalige landbouw, vrije handel en megagewassen zoals maïs, tarwe en soja. Ontwikkelingslanden exporteerden hun eigen graangewassen, tropisch fruit en groenten terwijl ze geraffineerde granen invoerden. Daardoor werd vitaminerijk en vezelrijk gezond eten (groenten, fruit, peulvruchten) er veel duurder dan voedsel rijk aan oliën, suikers en ongezonde vetten. Kleine boeren uit ontwikkelingslanden werden de dupe: honger én verborgen honger vinden we dan ook vooral bij hen (zie thematische fiche Honger, Dimensie 3, 2/2011).

Verstedelijking vergroot het probleem. Veel boeren trekken naar de stad op zoek naar een betere toekomst. Maar ook daar is overleven niet simpel. Bovendien komen ze vaak in een omgeving (sloppenwijken) terecht waar gezonde voeding vrijwel afwezig is en bovendien onbetaalbaar. Ze kunnen wel voor relatief weinig geld in de alom aanwezige fastfoodrestaurants of supermarktjes superbewerkt voedsel (chips, suikerrijke dranken…) kopen.

 

Fast- en snackfood

De rol van de grote voedingsbedrijven en fastfoodketens – vaak multinationals – is aanzienlijk. Ze doen er alles aan om hun meestal ongezonde producten te verkopen, soms met de hulp van handelsakkoorden. Zo werd Mexico overspoeld met Coca-Cola en snackfood nadat het NAFTA (Noord-Amerikaans Vrijhandelsakkoord) werd afgesloten. Vandaag drinkt de Mexicaan gemiddeld 160 liter Coca-Cola per jaar en heeft het land de meest obese bevolking ter wereld.

Maar multinationals hebben veel geld en macht, en landen als de VS en Canada staan huiverig om hen een stro in de weg te leggen. Ondanks een resolutie die reclame gericht tot kinderen verbood, blijven de reclamespots voor fastfood voor en na kinderprogramma’s doorgaan. Er is dus enorm veel werk aan de winkel. In wezen moet het volledige voedsel- en landbouwbeleid omgebouwd worden zodat iedereen toegang krijgt tot gezonde en evenwichtige voeding.

2,5 biljoen euro

is de jaarlijkse kost van slechte voeding voor de wereldeconomie

Weegschaal met voeten van een Afrikaanse persoon die zich weegt
© The World Bank/Ami Vitale

 

 

Desnutrición Cero: ondervoeding ongedaan maken

Desnutrición Cero: ondervoeding ongedaan maken

In Bolivia leverde België een stevige bijdrage aan de strijd tegen ondervoeding. Niet via projecten, maar door de Boliviaanse regering te ondersteunen. Ook niet alleen, maar door samen met Canada en Frankrijk geld te storten in een gemeenschappelijk fonds. Bovendien betaalde Bolivia het overheidsprogramma Desnutrición Cero (Nul Ondervoeding) hoofdzakelijk zelf, de donoren brachten 26% in. België schonk 13,5 miljoen euro voor de periode 2009-2017.

Ondervoeding is bij uitstek een multisectorieel probleem. Daarom installeerde Bolivia overlegorganen met vertegenwoordigers uit diverse sectoren: onderwijs, water en sanitaire voorzieningen, landbouw, industrie, economie... En dat zowel op nationaal, departementaal als gemeentelijk niveau.

De bijdrage van de donoren spijsde vooral het gemeentelijke luik. De gemeenten konden een premie aanvragen om initiatieven op te zetten om ondervoeding tegen te gaan. Om in aanmerking te komen, dienden de gemeenten echter eerst zelf flink te investeren, onder meer door het lokaal geproduceerde voedingsmiddel Nutribebé aan te kopen. Maar liefst 60% van het programma Desnutrición Cero werd door de gemeenten zelf gefinancierd. Een garantie voor een grote betrokkenheid of 'eigenaarschap'.

De resultaten waren opmerkelijk: de acute ondervoeding was nagenoeg verdwenen en in de ziekenhuizen stierven 3 maal minder kinderen aan de complicaties van ondervoeding. De Boliviaanse overheid wil de chronische ondervoeding van kinderen terugbrengen tot minder dan 10%. Tussen 2007 en 2013 daalde ze reeds van 23,5 naar 16%. Verdere inspanning blijft noodzakelijk.

 

Chris Simoens en BTC

 

Scaling Up Nutrition

Gelukkig wordt de internationale gemeenschap zich meer en meer bewust van het probleem. Een initiatief zoals SUN (Scaling Up Nutrition) brengt de VN, regeringen, de civiele samenleving, donoren, bedrijven en onderzoekers bijeen om het voedingsprobleem ten gronde aan te pakken. 54 ontwikkelingslanden maken deel uit van deze beweging. SUN kiest voor een multisectoriële aanpak en stelt de versterking van de vrouw centraal. Veel aandacht gaat naar de zwangerschap en de eerste twee levensjaren van het kind (de ‘1000 dagen van het leven’), met borstvoeding als één van de richtlijnen. Gebrekkige voeding tijdens deze 1000 dagen heeft immers een zeer nadelige impact op het verdere leven, met onder meer een onomkeerbare leer- en groeiachterstand. Jonge, slecht gevoede vrouwen baren te lichte en te kleine en dus zwakke baby’s.

 

Wereldtop

In november 2014 vindt in Rome de Second International Conference on Nutrition (ICN2) plaats, 22 jaar na de eerste ICN in 1992. Gastheren zijn de VN-organisaties FAO (landbouw en voeding) én WHO (gezondheid). Tal van hoogwaardigheidsbekleders en staatsleiders zullen aanwezig zijn. Verwacht wordt dat er een politieke verklaring uit voortvloeit die de noodzaak voor grondige veranderingen in het mondiale voedingssysteem onderlijnt. De kans bestaat dat ook de Algemene Vergadering van de VN de ICN2-verklaring zal steunen. In dat geval zal de voedingsproblematiek er regelmatig op da agenda staan. Hopelijk dringt eindelijk op alle niveaus – ook bij bedrijven - het besef door dat degelijke en duurzame voeding essentieel is voor een gezond en gelukkig leven wereldwijd, en als zodanig een mensenrecht.

 

Meer info

www.unscn.org

www.who.int/nutrition/en/

www.fao.org/about/meetings/icn2/background/en/

www.srfood.org/images/stories/pdf/officialreports/20120306_nutrition_en.pdf (rapport De Schutter)

www.unicef.org/nutrition/

www.wfp.org/nutrition/mothers-children

www.ifad.org/hfs/

www.scalingupnutrition.org

www.wphna.org

www.who.int/nutrition/en/ : « FAO/WHO-nutrition advocacy film for ICN2 »

www.ifad.org/hfs/ : « Small fish, big gains »

Voeding
Terug Mens
Imprimer