Gelukkiger leven dankzij afval

Chris Simoens
16 juli 2019
Het Nigeriaanse bedrijf Wecyclers geeft bewoners van arme buurten in Lagos een job of bijverdienste door hen afval te laten inzamelen. Meteen gaat het milieu erop vooruit. Oprichtster Bilikiss Adebiyi-Abiola en huidig ceo Olawale Adebiyi – broer van – kregen daarvoor de Koning Boudewijnprijs voor Ontwikkeling in Afrika op 12 juni 2019.

In Lagos, de grootste stad van Nigeria en Afrika, troepen ruim 21 miljoen mensen samen. De gelukkigen genieten van een chique buurt, maar velen leven opeengepakt in armoedige krottenwijken. De tropische hitte maakt er dorstig. Omdat het kraantjeswater niet betrouwbaar is, drinken de inwoners van Lagos water en frisdrank uit plastic flessen. Dagelijks produceert de stad zo’n 15.000 ton afval.

 

3000 vuilniswagens

De gemeentelijke overheid organiseert weliswaar een afvalophaling, maar deze kan maar 40% van het afval inzamelen. De 3000 vuilniswagens die zich een weg wringen door de verkeersdrukte, bedienen immers vooral de meer bemiddelde wijken. Want aan de afvalophaling hangt een prijskaartje dat de armen niet kunnen betalen.

Zij organiseren dan maar hun eigen systeem. Daartoe geven ze een kleine fooi aan officieuze afvalinzamelaars die het afval onder meer in kanalen en grachten storten. De officiële vuilniswagens dumpen hun afval dan weer op een van de enorme stortplaatsen of simpelweg in de Atlantische Oceaan.

Toch bestaan er wel degelijk bedrijven in Nigeria die afval verwerken. Het meeste afval wordt uitgevoerd naar Azië en de VS, een heel klein percentage wordt ter plaatse verwerkt tot textielvezels. Om aan hun afval te raken, betalen ze zogenaamde scavengers, afvalrapers die de storten afschuimen. Maar dat afval is besmeurd, niet ideaal dus.

 

Afval als business case

Voor deze mismatch bedacht de Nigeriaanse BIlikiss Adebiyi-Abiola een oplossing. ‘Afval rapen was niet bepaald mijn meisjesdroom’, zegt ze lachend, ‘al trok het ondernemerschap me wel aan.’ Na haar Master computerwetenschappen in de VS volgde ze immers ook een MBA – een Master in Business Administration – aan het befaamde MIT.

Tijdens de klas ontwikkelingssamenwerking woonde ze voordrachten bij van ondernemers die mooie projecten gerealiseerd hadden in het Zuiden. ‘Maar daar was niet één Afrikaan bij, dat moest anders!’, vond ze. Het afvalprobleem en de armoede in Afrika hielden haar bezig. Daarom besloot ze om de business case die ze tijdens haar Master moest uitwerken, te wijden aan afvalinzameling. Ze zou bewoners van arme buurten betalen om afval in te zamelen.

Bilikiss Adebiyi-Abiola (links) en haar broer Olawale temidden van hun personeel.
© Nyancho Nwanri Arete

Alle begin is (heel) moeilijk, maar toch kreeg ze best wat duwtjes in de rug. Bilikiss: ‘Niet alleen gaf MIT me 1000 dollar om mijn idee ter plaatse uit te werken, ik ondervond ook veel steun van het MIT-ondernemingscentrum. Bovendien schonk de Nigeriaanse overheid me meteen een gratis locatie en wat startersgeld. En een ontmoeting met het marketinghoofd van Coca-Cola in Nigeria sterkte me in mijn overtuiging: het is een goed idee! Ik kreeg er nog 1000 dollar bovenop.’ Een beurs van 2 jaar van Echoing Green, een sociaal innovatiefonds, plus een ondersteuning met 5000 dollar door de Tony Elumelu Foundation maakten het plaatje rond.

Om haar initiatief bekend te maken, deelde ze flyers uit en organiseerde ze een feestje in open lucht met muziek en drank. ‘Nieuwsgierige voorbijgangers kregen te horen dat ze geld konden verdienen met afval’, zegt Bilikiss. ‘Ze moesten alvast niet ver gaan om een zak te vullen.’

 

Van wecycles tot tricycles

Zo ging de bal aan het rollen voor ‘Wecyclers’ dat in 2012 werd opgericht. Aanvankelijk reden ze rond met gesponsorde, zelf geassembleerde cargofietsen, de ‘wecycles’. Bilikiss: ‘Die moesten tot wel 100 kg vervoeren, dat werd lastig. We schakelden algauw over op gemotoriseerde driewielers.’

Vandaag is Wecyclers een vlot draaiend bedrijf. ‘We hebben 120 voltijdse werknemers, waaronder 60% vrouwen’, zegt Olawale Adebiyi, ceo sinds 2016 toen zus Bilikiss een functie opnam in de Lagos State Parks and Gardens Agency. ‘Daarvan rijden er 25 à 30 rond met de driewielers. Ondertussen hebben we ook grotere voertuigen en een vuilniswagen met pers. Daarnaast beschikken we al over ruim 18.000 klanten, de freelance inzamelaars.’

Eén van de driewielers van Wecyclers met een fiere chauffeur
© Nyancho Nwanri Arete

Spaarpunten per sms

Voor elke kilogram afval krijgen de inzamelaars een aantal spaarpunten. Voor plastic zijn dat 10 punten, blik brengt het dubbele op. 500 kg PET-plastic is 5000 Nigeriaanse naira waard, iets meer dan 12 euro. Digitalisering helpt meer dan een beetje. Olawale: ‘We hebben zelf een databank ontwikkeld die werkt per sms. We tikken gewoon het klantennummer in plus de gegevens over het afval dat hij binnenbracht. Daarop stuurt het systeem automatisch een sms naar de klant met die gegevens plus het totaal aantal gespaarde punten.’

Om de 3 maanden kunnen de klanten de spaarpunten inruilen voor gsm-belminuten, voedsel- of huishoudartikelen zoals een fornuis of ventilator, of geld. De beloningen worden gefinancierd dankzij een partnerschap met grote merken als Unilever, DHL, Coca Cola en GlaxoSmithKline. Samen met een lokale ngo is Wecyclers momenteel bezig met een systeem waarbij ze rechtstreeks geld storten aan de school van de kinderen van de klanten.

‘18.000 huishoudens kunnen een centje bijverdienen door afval in te zamelen’, zegt Olawale. ‘Sommigen maken er zelfs een volwaardige job van.’ Goede inzamelaars kunnen immers 100 dollar of meer verdienen op 3 maanden. En dat terwijl de meeste Nigerianen moeten overleven met minder dan 2 dollar per dag.

Goede inzamelaars kunnen 100 dollar of meer verdienen op 3 maanden. En dat terwijl de meeste Nigerianen moeten overleven met minder dan 2 dollar per dag.

Een werknemer van Wecyclers haalt plastic afval op bij een klant.
© Nyancho Nwanri Arete

Ondertussen heeft Wecyclers ook Kiosk-inzamelpunten geïnstalleerd, onder meer met de steun van Unilever. Olawale:’Die zijn bestemd voor de meer bemiddelde mensen die plastic flessen niet bij het afval willen gooien. Zij hoeven niet betaald te worden.’

Dé grote meerwaarde van Wecyclers bestaat erin dat ze proper en gesorteerd afval leveren aan de afvalverwerkingsbedrijven. Werknemers halen onder meer de hoesjes en doppen van de plastic flessen en stoppen groen, bruin of doorzichtig plastic in aparte zakken.

 

5000 ton afval

Tot nu toe slaagde Wecyclers erin om 5000 ton afval te vergaren, goed voor 100.000 dollars aan uitbetalingen. Als je bedenkt dat Lagos dagelijks 15.000 ton afval produceert, blijft dat natuurlijk een peulschil. Maar Wecyclers heeft ongetwijfeld iets in gang gezet. Zo is een groep mensen bewust geworden dat afval een waarde heeft. Stilaan werkt de overheid aan een meer structurele aanpak van het afvalprobleem. En er ontstaan andere bedrijfjes die hetzelfde doen. ‘Die concurrentie is geen probleem’, zegt Bilikiss, ‘de markt is groot genoeg.’

Rest de vraag: moet men niet inzetten op minder plasticgebruik, bijvoorbeeld dankzij degelijk kraantjeswater? ‘Dat is nog totaal niet aan de orde’, zegt Olawale. ‘De topprioriteiten vandaag zijn armoede bestrijden en jobs creëren. Bovendien bestaat er nauwelijks alternatief materiaal. Zo is glas duur en gevaarlijk omdat het breekt.’

‘We moeten eerlijk zijn’, voegt hij eraan toe. ‘Niemand is bezorgd om het milieu in Nigeria. Daarom zetten wij in op de gewoonte om te recycleren. Zeker als we de kinderen meekrijgen – en ze zijn enthousiast -, dan kunnen we impact hebben. Recycleren wordt een deel van hun leven.’

Niemand is bezorgd om het milieu in Nigeria. Daarom zetten wij in op de gewoonte om te recycleren. Zeker als we de kinderen meekrijgen – en ze zijn enthousiast -, dan kunnen we impact hebben.

Olawale Adebiyi, ceo Wecyclers

Koning Boudewijnprijs

Dankzij de ‘Koning Boudewijnprijs voor Ontwikkeling in Afrika’ heeft Wecyclers 200.000 euro in handen. ‘We willen daarmee onder meer een aangename werkomgeving creëren voor onze werknemers, door allerlei materiaal zoals laptops aan te schaffen’, zegt Olawale. ‘We willen ook verder smeden aan een goed team.’ ‘Met een goed werkend team en een gedegen formule in Lagos, voelen we ons meer zelfzeker om uit te breiden’, vult Bilikiss aan.

Aan ambities geen gebrek. Tegen 2023 wil Wecyclers 500.000 huishoudens bereiken. Het bedrijf wil zijn formule ook toepassen in andere Nigeriaanse steden en in buurlanden. ‘Op termijn willen we met de winst van het opgehaald afval een fabriek bouwen in Lagos die zelf het afvalplastic kan verwerken tot nieuwe flessen’, zegt Olawale. ‘Op die manier vloeit onze winst terug naar onze staf en ons land. We streven geen private winst na, maar echte fair trade in een circulaire economie.’

Koning Boudewijnprijs voor Ontwikkeling in Afrika

 

De tweejaarlijkse Koning Boudewijnprijs voor Ontwikkeling in Afrika erkent het werk van Afrikaanse personen of organisaties die een buitengewone bijdrage leveren aan de ontwikkeling van Afrika. Hij vestigt ook de aandacht van het brede publiek op de vele inspirerende verhalen van hoop, inspanning en succes in het domein van ontwikkeling in Afrika. De prijs wordt uitgereikt door de Koning Boudewijnstichting in aanwezigheid van ZM Koning Filip en HM Koningin Mathilde.

Kringloopeconomie Nigeria Vervuiling
Terug Economie
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 4 /4 Urine is een grondstof