Gendergelijkheid met de paplepel

Katelin Raw - VVOB
22 december 2017
Vlaamse vzw VVOB en Afrikaanse ngo FAWE trekken de kar in Rwanda, Zambia en Zuid-Afrika om kleuterleerkrachten aan te moedigen proactief álle leerlingen – meisjes én jongens - mee te krijgen in de les met de ontwikkeling van een toolkit.

SDG 4 draait rond kwaliteitsvol en inclusief onderwijs, en belicht het belang van gendergelijkheid daarvoor. Meisjes en jonge vrouwen staan inderdaad nog steeds voor belangrijke hindernissen in het opeisen van hun onderwijs, meer dan jongens. Daar liggen veel oorzaken aan de basis van, maar een belangrijke is de tekortkoming bij overheden om van scholen “genderresponsieve” omgevingen te maken. Dat betekent dat er niet alleen aandacht is voor de verschillende behandeling van jongens en meisjes, maar dat men zich ook actief inzet opdat meisjes evengoed mee zijn als jongens.

Klein

De laatste decennia zetten veel organisaties en overheden belangrijke stappen om meer meisjes op de schoolbanken te krijgen. Toch gaan naar schatting nog steeds 131 miljoen meisjes wereldwijd ongeschoold door het leven.

Dit is wel degelijk een probleem gelinkt aan gender, want een meisje heeft anderhalf keer meer kans om niet naar school te gaan dan een jongen. Dat houdt meisjes en jonge vrouwen klein, want elk extra jaar onderwijs zou een stijging in inkomen betekenen van 10 tot 20 percent.

Maar het houdt ook ganse maatschappijen klein: sommige landen lopen meer dan 1 miljard dollar mis omdat ze niet even veel investeren in het onderwijs van hun meisjes als in dat van jongens (Bron cijfers: GPE).

Veilig en omkaderd

Onderwijs speelt dus een gigantische rol in de emancipatie van miljoenen meisjes en hun maatschappijen. We moeten blijven inzetten op onderwijstoegang. Maar we moeten proactiever durven zijn, en het niet laten bij toegang alleen.

Schoolomgevingen moeten ook genderresponsief zijn, zodat vrouwelijke leerlingen die wel op de schoolbanken geraken, daarna niet uit de boot vallen. Meisjes moeten zich veilig en omkaderd voelen op school, zowel fysiek als mentaal. Anders leren ze, ondanks inspanningen om hen op school te krijgen, toch niks.

Bovenaanzicht van kinderen die aan tafel een spel spelen.
© VVOB

Genderresponsief

VVOB – education for development en het Forum for African Women Educationalists (FAWE) trekken de kar in de ontwikkeling van een genderresponsieve toolkit voor kleuterleerkrachten in Rwanda, Zambia en Zuid-Afrika in tandem met de ministeries van Onderwijs van die landen. De toolkit zal er worden gebruikt in lerarenopleidingen en bijscholingstrajecten.

Het doel van de toolkit – die midden 2018 afgewerkt wordt - is om kleuterleerkrachten aan te moedigen een genderresponsieve klasomgeving te voorzien waarin al hun jonge leerlingen maximaal kunnen ontwikkelen. Immers, door bewust in te zetten op gendergelijkheid in de klas kunnen genderstereotypes kritisch benaderd worden vóór ze een onbewuste manier van denken worden bij kleine kinderen.

We moeten kinderen alle kansen geven om hun eigen talenten te ontdekken en hun persoonlijkheid te vormen, om met een open blik naar de wereld te kijken, en om te leren omgaan met diversiteit, zonder dat ze gewezen worden op hun meisjes- en jongens-zijn.

Meisjes houden toch van roze?

Maar: zijn kleuters wel bezig met gender? Christin Ho van genderexpertisecentrum RoSa vzw, die haar inzichten ging verlenen in de ontwikkeling van de toolkit in Lusaka, antwoordt volmondig ja:

Kinderen zitten het meeste van hun tijd op school en leren al op jonge leeftijd omgaan met onzekerheden, met emoties, met moeilijkheden en met anderen. We gaan ervanuit dat meisjes en jongens gelijke kansen hebben, maar in de praktijk zien we dat onze samenleving vol zit met genderstereotypen die bepalen hoe meisjes en jongens zich horen te gedragen op school. Uitspraken zoals ‘meisjes houden van roze’, ‘jongens mogen niet huilen’, ‘meisjes spelen met poppen en jongens met auto’s’ zorgen ervoor dat meisjes en jongens in een bepaalde richting worden geduwd. We moeten kinderen alle kansen geven om hun eigen talenten te ontdekken en hun persoonlijkheid te vormen, om met een open blik naar de wereld te kijken, en om te leren omgaan met diversiteit, zonder dat ze gewezen worden op hun meisjes- en jongens-zijn.

De eerste jaren van het onderwijs zijn daarom cruciaal om een gendersensitieve kijk te ontwikkelen in jonge kinderen, zowel op zichzelf als op andere. Dat creëert ruimte voor hen om op latere leeftijd de keuzes te maken die in lijn zijn met hun talenten, passies en persoonlijkheid, en niet met hun geslacht.

Een genderresponsieve toolkit voor kleuterleerkrachten

 

De toolkit wordt ontwikkeld door drie werkgroepen (in Rwanda, Zambia en Zuid-Afrika) geleid door VVOB en het Forum for African Women Educationalists (FAWE):

 

VVOB

VVOB – education for development is een Vlaamse vzw met 35 jaar ervaring in het duurzaam verbeteren van onderwijssystemen wereldwijd. Via capaciteitsopbouwende trajecten ondersteunen we initiële en bijscholingsopleidingen voor leerkrachten en schoolleiders in negen landen (waaronder Vlaanderen) in het kleuter-, lager, algemeen secundair, en secundair technisch en beroepsonderwijs. We kunnen daarvoor rekenen op steun van Vlaamse, Belgische, Europese en andere internationale financiële instellingen.

 

FAWE

Het Forum for African Women Educationalists is een pan-Afrikaanse ngo die werkt rond empowerment van meisjes en vrouwen via genderresponsief onderwijs in 33 Afrikaanse landen. FAWE promoot gendergelijkheid in onderwijs met de ontwikkeling van positieve beleidsplannen, praktijken en attitudes tegenover onderwijs voor meisjes.

Hoe kan je genderresponsief te werk gaan in de klas?

 

Praktische tips aan kleuterleerkrachten

 

Christin Ho: ‘Je moet oog hebben voor genderstereotypen en er ook tegen ingaan. Dat kan op verschillende manieren. In de klas kunnen kleuterleerkrachten zichzelf de volgende vragen stellen: Komen er even veel mannelijke als vrouwelijke personages voor in de boeken die ik voorlees? Zijn de personages roldoorbrekend? Zijn de speelhoeken aantrekkelijk voor iedereen, zowel voor jongens als meisjes? Spreek ik de leerlingen aan als ‘jongens’ en ‘meisjes’? Betrap ik mezelf op het uiten van stereotiepe uitspraken zoals ‘flinke jongens wenen niet’, ‘meisjes horen niet te vechten, maar lief te zijn’? Zorg ik ervoor dat alle kinderen hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen? Spreek ik kinderen aan op hun stereotiepe uitspraken? Maar het begint allemaal bij de klik maken, de klik dat het anders kan.’

Meer tips? www.genderindeklas.be

Gender Onderwijs
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 12 /17 Klare kijk op tradities