Het UTZ-label ontsluierd

Chris Simoens
17 april 2019
Het UTZ-label klinkt velen bekend in de oren. Maar waar staat het juist voor?
 


Wie wat bewuster met zijn voeding omgaat, komt algauw in contact met een aantal labels: UTZ, Rainforest Alliance, Fairtrade International, IFOAM… Voor duurzaam hout bestaat het FSC-label, het Better Cotton Initiative labelt duurzaam katoen en zo meer. 

Maar als consument kan je je nogal eens verloren voelen in dat woud aan labels. Vaak is het niet altijd duidelijk waar ze precies voor staan. Glo.be licht er alvast eentje voor je uit: UTZ, ooit mee opgericht door een Belg (zie kader). Overigens, goed nieuws, UTZ fusioneerde onlangs met Rainforest Alliance. Het labellandschap wordt iets eenvoudiger.

 

Wat is UTZ?

UTZ is een label voor duurzamer geteelde cacao, koffie en thee, naast wat hazelnoten. In 2016 ‘certificeerde’ UTZ 2,1 miljoen hectare cacao, 567.000 hectare koffie en 68.000 hectare thee. Voor cacao en koffie komt dat neer op respectievelijk circa 21% en 5,2% van de volledige oppervlakte van alle wereldwijd geteelde cacao en koffie. In 2017 bereikte UTZ 750.000 cacaoboeren of 15% van alle cacaoboeren wereldwijd. In België is UTZ het voornaamste label voor duurzamere koffie. Geen kleine speler dus.
 

Wie een product koopt met een UTZ-label, weet dat het bedrijf op zijn minst gecertificeerde ingrediënten heeft gebruikt die duurzamer geteeld werden en bovendien met respect voor de werkers.
 

Duurzaam en sociaal

Wie een product koopt met een UTZ-label, weet dat het bedrijf op zijn minst gecertificeerde ingrediënten heeft gebruikt die duurzamer geteeld werden en bovendien met respect voor de werkers.

Duurzamer staat niet voor ‘biologisch’. Wel verbinden de boeren er zich toe duurzame teelttechnieken te gebruiken, onder meer door zo weinig mogelijk pesticiden in te zetten. Ze verbinden zich er ook toe om ontbossing te vermijden en om de biodiversiteit niet te schaden. 

Het sociale luik richt zich onder meer op degelijke lonen. Elke werker moet minstens het legale minimumloon verdienen, en mannen en vrouwen moeten een gelijk loon krijgen voor gelijk werk. Kinderarbeid is uitgesloten.

UTZ probeert ook de boeren weerbaarder te maken tegen klimaatverandering. Zo worden ze gestimuleerd om een grotere variatie aan gewassen te telen. En ze leren waterbesparende technieken te gebruiken. Wie gecertificeerde producten levert, krijgt daar een premie voor. Die moet dan wel ten goede komen aan alle leden van een boerencoöperatieve. 

Alle regels waaraan de boeren zich moeten houden, staan netjes opgelijst in een code of conduct. Maar ook de opkopers en alle andere schakels in de ‘toeleveringsketen’ dienen zich aan een aantal regels te houden. Deze staan opgetekend in de Chain of Custody. Zo probeert UTZ zo transparant mogelijk te werken en een aanzet te geven voor meer duurzame en sociale producten.

Koffieboeren plukken bessen in Zuid-Amerika.
© Rainforest Alliance

100% garantie?

Maar hoe kan je 750.000 cacaoboeren controleren? Om nog te zwijgen van de vele tussenschakels vooraleer je een product in een winkelrek vindt. ‘UTZ maakt daarvoor gebruik van onafhankelijke auditeurs’, vertelt Daria Koreniushkina, verantwoordelijk voor Public Relations in Europa bij de Rainforest Alliance. ‘Alle spelers in de toeleveringsketen die producten wijzigen, worden regelmatig gecontroleerd, en dat op alle vereisten.’

‘Het verbod op kinderarbeid bijvoorbeeld is een essentiële vereiste. We verwachten dat coöperatieven diverse acties ondernemen: het risico op kinderarbeid nagaan, kinderarbeid voorkomen en aanpakken in samenwerking met de lokale gemeenschap en, waar mogelijk, zich aansluiten bij bestaande initiatieven om kinderen te beschermen. De auditeurs zullen dus niet alleen controleren of er kinderen op de boerderijen werken, maar ook uitpluizen of de coöperatieve echt iets gedaan heeft om kinderarbeid te vermijden – zoals ervoor zorgen dat ze naar school kunnen.’

‘Toch kan geen enkel werkbaar systeem 100% garanderen dat er op geen enkel moment en op geen enkele gecertificeerde boerderij kinderarbeid plaatsvond. Leden van de coöperatieve kunnen er altijd voor zorgen dat de kinderen niet gezien worden. Als we werkelijk elke vorm van kinderarbeid willen uitroeien, hebben we een sterke coalitie nodig van alle betrokkenen, met inbegrip van lokale gemeenschappen en regeringen.’
 

Geen enkel werkbaar systeem kan 100% garanderen dat er op geen enkel moment en op geen enkele gecertificeerde boerderij kinderarbeid plaatsvond.

Daria Koreniushkina

Aantrekkelijk voor boeren

Waarom zouden de boeren de moeite doen om een label te halen? Omdat ze er heel wat voordeel uit halen. ‘Ons programma helpt boeren hun duurzaamheid te verhogen en geeft hen het vooruitzicht op een betere business’, zegt Koreniushkina. ‘Ze knopen ook nieuwe langetermijnrelaties aan met handelaars.’

Maar boeren leren ook veel bij over hoe ze hun boerderij beter kunnen beheren. ‘Boeren krijgen inzichten mee over hoe ze de bodem kunnen verbeteren, hoe ze beter kunnen oogsten en hoe ze zich aan een veranderend klimaat kunnen aanpassen. Dat leidt uiteindelijk tot producten van hogere kwaliteit én een zekerder inkomen.’ 

Ook betere leef- en werkomstandigheden zijn gunstig voor de boer. ‘Onze richtlijnen voor gezondheid en veiligheid, rechten van arbeiders, milieubescherming en onderwijs…, alle dragen ze bij tot een hogere productiviteit. Als de werkpraktijken en de arbeiders veilig en beschermd zijn, wordt hun business sterker.’

Een degelijke opleiding vormt dus dé sleutel tot succes bij UTZ. Koreniushkina: ‘Natuurlijk kunnen we onze ruim 1 miljoen boeren niet allemaal individueel opleiden. Daarom maken we gebruik van de ‘train-the-trainer’- aanpak. Onze vertegenwoordigers in elk land leiden er lokale ngo’s en technische adviseurs op die werken bij handelaars en bedrijven uit de toeleveringsketen. Deze ‘trainers’ vormen op hun beurt de boeren.’ 
 

Een vrouw spreidt cacaobonen uit om te drogen (Assin, Ghana).
© Rainforest Alliance

Aantrekkelijk voor bedrijven

Ook voor bedrijven is het aantrekkelijk om over een UTZ-label te beschikken. ‘Consumenten willen meer en meer weten waar de producten vandaan komen en of ze wel op een verantwoordelijke manier tot stand gekomen zijn. Een bedrijf met een label kan op die groeiende markt inspelen. Meer en meer bedrijven gebruiken gecertificeerde producten, zelfs grote spelers zoals Mars en Nestlé. Natuurlijk moeten de bedrijven strikt aan alle voorwaarden voldoen eer ze ons label mogen gebruiken.’

 

Fusie met Rainforest Alliance

UTZ fusioneerde in januari 2018 met Rainforest Alliance, het leidende label voor thee en bananen. ‘Beide organisaties hebben heel wat gemeen’, verduidelijkt Koreniushkina. ‘We werken momenteel een nieuwe organisatie uit. Dat moet leiden tot een eengemaakt certificeringsprogramma dat eind 2019 gepubliceerd zal worden. We fuseerden om meer impact te creëren en een betere toekomst te geven aan mens en natuur. Verantwoordelijk ondernemen moet het nieuwe normaal worden.’ De verruimde organisatie leeft verder onder de naam Rainforest Alliance.

Het vrij bekende label van Fairtrade International vertoont gelijkenissen én verschillen met UTZ. ‘Zo hebben wij duidelijk een andere aanpak om de inkomens van boeren te verhogen’, zegt Koreniushkina. ‘Fairtrade ondersteunt boeren door een minimumprijs en premie vast te leggen. Wij daarentegen focussen op goede landbouwpraktijken waardoor boeren op een efficiënte manier meer oogst van een hogere kwaliteit produceren op minder land. Dat verhoogt hun inkomen. Kleine boeren krijgen daardoor ook een steviger positie in de markt, ook op lange termijn.’

Het nieuwe, verruimde Rainforest Alliance focust vooral op cacao, koffie, thee, bananen en woudproducten. Maar het probeert ook  te groeien in de sectoren van het tropisch fruit, hazelnoten, kruiden, specerijen en vanille. 

Kortom, wie kiest voor UTZ – en andere betrouwbare labels – steunt wel degelijk een meer duurzame en eerlijke landbouw, die terzelfdertijd de natuur en de werkers beschermt. 
 


Beyond chocolate

 

Rainforest Alliance tekende het ‘Beyond Chocolate’-charter. Dat is een initiatief van minister van Ontwikkelingssamenwerking Alexander De Croo om de Belgische chocolade volwaardig duurzaam te maken. Een pak spelers, van supermarkten tot multinationals, sloten zich erbij aan.

 

‘We willen alle partners van Beyond Chocolate bijstaan om hun engagementen na te komen’, zegt Koreniushkina. ‘Als lid van The Living Income Community of Practice werken we aan een geloofwaardige en robuuste referentiewaarde voor een leefbaar inkomen voor kleine cacaoboeren in Ivoorkust en Ghana, ’s werelds voornaamste cacaoproducenten. En we willen de certificering van cacao continu vernieuwen. Dat moet culmineren in het eengemaakte programma van UTZ en Rainforest Alliance eind 2019.’
 

Belg mee aan basis van UTZ

 

Nick Bocklandt

 

In de jaren 1990 baatte de Belg Nick Bocklandt de koffieplantage El Volcán uit in Guatemala. Hij wilde er een modelplantage van maken. Niet alleen door milieuvriendelijk te werken, maar ook door zeer nauwe relaties aan te knopen met zijn personeel. Dagelijks wandelde hij over de plantagehellingen, hij bouwde een schooltje en een gezondheidscentrum. Maar hoeveel inspanningen hij ook deed, zijn koffie belandde anoniem op de beurs in New York…

 

Daarom zocht Bocklandt naar mogelijkheden om zich te onderscheiden. Zo nodigde hij koffiebranders zoals Rombouts uit op zijn koffieplantage die dan rechtstreeks koffie bij hem kochten. Uiteindelijk werkte hij samen met Ward de Groote van Ahold het concept van Utz Kapeh uit (= ‘goede koffie’ in de Quiché-taal), de voorloper van UTZ. Het label werd in 2002 officieel gelanceerd. 
 

Fair trade Koffie Cacao
Terug naar dossier
Imprimer
In dezelfde categorie - Artikel 7 /16 Waarom migreren jongeren in West-Afrika?