Het “xylarium”: verborgen schat van het AfricaMuseum

Helena Spriet
16 december 2019
Het AfricaMuseum in Tervuren koestert een unieke collectie tropisch hout. Omdat hout belangrijk is voor de economie én de ecologie. Houtbioloog Hans Beeckman gaf Glo.be tekst en uitleg.

Een xylarium, wat is dat?

Stel je een bibliotheek voor, maar dan zonder boeken en met alleen maar hout. Een “xylarium” is namelijk een grote collectie houtstalen. Die verzameling levert studiemateriaal voor zowel biologie, cultuurwetenschap (houten beelden…) en technologie. ‘Hout is erg belangrijk in de levende natuur én in de economie’, bevestigt Beeckman, verantwoordelijke voor het xylarium in het AfricaMuseum. Zo wordt tropisch hardhout geroemd omwille van zijn kwaliteit en duurzaamheid. Het vindt dan ook tal van toepassingen, onder meer in de bouw (ramen, deuren, gevelbekleding….).

 

Top 5 in de wereld

Het xylarium in Tervuren is erg groot en bijna uniek in de wereld. ‘Het is niet echt een competitie, maar laat ons zeggen dat we in de top 5 zitten’, zegt Beeckman bescheiden. Wat Afrika betreft, bezit Tervuren wel de grootste collectie. In totaal hebben ze 83.000 stalen en 13.000 soorten hout. De collectie breidt nog elke dag uit.

Wat Afrika betreft, bezit Tervuren de grootste collectie. In totaal hebben ze 83.000 stalen en 13.000 soorten hout.

Een lange rij rekken met houtstalen.
© AfricaMuseum

Koloniale oorsprong

Het xylarium in Tervuren bestaat al sinds het ontstaan van het AfricaMuseum, in de koloniale tijd onder Leopold II. De houtcollectie maakte deel uit van de wereldtentoonstelling in 1897. In die tijd was België het derde industriële land ter wereld, na Groot-Brittannië en Duitsland. De economie was erg belangrijk en Leopold II wilde met het AfricaMuseum de Belgische industrie en het Belgische publiek overtuigen van het belang van de kolonie. Daarom etaleerden ze allerlei producten die ze konden aanslepen vanuit de kolonie: minerale rijkdommen, landbouwproducten en dus ook tropisch hout.

 

Motivatie evolueert

In de loop van de tijd veranderde de motivatie voor het behouden van het xylarium. Aanvankelijk waren de opportuniteiten voor de Belgische industrie doorslaggevend en dat bleef zo tijdens de hele koloniale periode. Na de dekolonisatie werd houtonderzoek steeds belangrijker. In de jaren 1960 lag de focus vooral op taxonomisch onderzoek en identificatie: Wat is zo kenmerkend aan hout? Hoe kunnen we de verschillende soorten uit elkaar houden? ‘Sinds de jaren 1990 zijn we de ecologische kant op gegaan. Hout is veruit het belangrijkste of toch het meest voorkomende materiaal in de levende natuur. Om een bos goed te kennen en om de bosdynamiek te bestuderen, heb je dus belang bij de studie van hout’, aldus Beeckman. 

De opleidingen gebeuren nu vooral met douaniers van de haven van Antwerpen. Het is uiteraard de bedoeling om die cursussen ook in Afrika aan te bieden.

Hans Beeckman

Opleiding voor douaniers

Houtonderzoek heeft de laatste jaren een enorme boost gekregen. De grote interesse ontstond eerst in het kader van de bosecologie, maar nu gaat er ook veel aandacht naar het thema legale en illegale houtimport in de EU. Daarom organiseert het AfricaMuseum opleidingen voor douaniers.

Inspecteurs en douaniers in de haven van Antwerpen moeten namelijk scheepsladingen op illegaal hout controleren. Ze gaan na of de informatie op het invoerdocument overeenkomt met het hout in het schip. Daartoe moeten ze natuurlijk de houtsoorten kunnen identificeren of op zijn minst de stalen kunnen doorverwijzen.

Vandaar de opleidingen die meestal doorgaan in het Africamuseum onder leiding van houtbioloog Hans Beeckman. ‘Dat gebeurt nu vooral met douaniers van de haven van Antwerpen. Het is uiteraard de bedoeling om die cursussen ook in Afrika aan te bieden’, klinkt het. Op die manier kan het xylarium bijdragen tot de bescherming van de tropische bossen.

 

Belgische Ontwikkelingssamenwerking

Maar het houtonderzoek bewijst ook zijn nut in de ecologie. Om te begrijpen hoe een bos zich ontwikkelt doorheen de tijd, moet je weten hoe bomen groeien en afsterven, en hoeveel koolstof er zich in een bos bevindt. Om dat te bestuderen, onderzoeken de wetenschappers hele fijne lagen hout onder een microscoop.

De koolstofhoeveelheid van een bos kan je eenvoudig berekenen. Je deelt de hoeveelheid hout in een bos gewoon door twee en dan heb je de hoeveelheid koolstof. Technieken voor houtonderzoek kunnen dus ook toegepast worden op koolstofonderzoek. ‘Dat maakt ons project relevant in het kader van de klimaatverandering’, zegt Beeckman. ‘In het tropisch regenwoud bevindt zich ongeveer 50% van alle koolstof, terwijl het eigenlijk maar 14% beslaat van alle bossen.’ The place to be voor klimaatonderzoek dus. 

Precies omwille van al deze toepassingen genieten het xylarium en het houtonderzoek steun van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking. 

Biodiversiteit Afrika Hout
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 2 /25 Virunga: jobs beschermen bossen