Hightechmineralen: naar een kringloopeconomie

Antoine Delers
28 juni 2019
Onze wereld wordt steeds digitaler. Technologische innovaties brengen een revolutie teweeg in onze manier van leven, maar ze hebben ook rampzalige gevolgen voor onze planeet: conflicten over de winning van mineralen, afvalproductie, vervuiling, enz. Een kringloopeconomie gebaseerd op recyclage van materialen is meer dan ooit noodzakelijk.

Risico’s van de exploitatie van mineralen

Voor de productie van een smartphone zijn ongeveer 70 verschillende materialen nodig, waaronder bijna 50 metalen. Enkele van de meest populaire zeldzame metalen van het moment zijn wolfraam, tin, tantaal en goud. Deze grondstoffen zijn essentieel voor de hightechindustrie (IT, robotica, telefoons, enz.) en voor hernieuwbare energiebronnen (bijvoorbeeld fotovoltaïsche zonnepanelen).

De winning van deze mineralen brengt echter risico’s met zich mee voor de planeet en de mens. Zo versnelt de winning van mineralen (en de vervuiling die ze veroorzaakt) de klimaatverandering. Bovendien vergt de productie veel water en energie: voor één computer is gemiddeld ongeveer 1500 liter water nodig. En in de mijnen en groeven waar deze mineralen gewonnen worden, worden de arbeiders vaak uitgebuit. Ze worden over het algemeen niet gedekt door de sociale zekerheid en vaak worden kinderen naar de mijngangen gestuurd. Dat is in strijd met het beleid dat de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) voert op vlak van waardig werk.

Het aantal conflicten in Afrika over de winning van natuurlijke hulpbronnen wordt geschat op 27.

Ben Cramer, onderzoeker aan de Group for Reserach and Information on Peace and Security (GRIP), schat het aantal conflicten in Afrika over de winning van natuurlijke hulpbronnen op 27. Het grote aantal fragiele staten en het veilig stellen van de energievoorziening brengen risico’s met zich mee voor de veiligheid van de hele wereld. De grootmachten raakten verwikkeld in een nieuwe technologische en commerciële concurrentiestrijd waarin zij zich zeldzame aardmetalen toe-eigenen en de vervuiling verplaatsen. Zo wordt de rivaliteit tussen Washington en Peking steeds heviger en neemt de militarisering toe. Naast het risico op gewapende conflicten kunnen hulpbronnen wereldwijd ook uitgeput raken.

 

De kringloopeconomie: een oplossing?

Volgens Éric Pirard van de Universiteit van Luik baseren de industrieën van de digitalisering en de hernieuwbare energie hun economisch model al enkele jaren op hun innovatieve en ecologische karakter. Om de druk van producten op hulpbronnen en het milieu te verminderen, ontbreken echter nog oplossingen die ook op sociaal, economisch en milieugebied een positieve impact hebben.

Een hoop oude gsm-toestellen
Stadsmijnen

Maar wat als de zeldzame metalen zich bij ons bevonden? Elektronische toestellen, fotovoltaïsche zonnepanelen of batterijen vormen immers onbenutte bronnen van edelmetalen, urban mines ("stadsmijnen") genaamd. De recyclage van hightechafval kan wel degelijk een alternatief vormen voor de winning van deze metalen. Door de mineralen uit gebruikte toestellen opnieuw te benutten, kan een volwaardige kringloopeconomie opgezet worden.

Een kringloopeconomie streeft naar een behoedzaam en verstandig beheer van goederen om het beste rendement te behalen, door zo weinig mogelijk hulpmiddelen te gebruiken en zo veel mogelijk te recycleren. Het productieproces wordt op die manier een cyclus die begint met de aanvoer van grondstoffen en eindigt met het recycleren van afgedankte producten. Uiteindelijk doel: de volle 100% recycleren. Zelfs bij een terugwinningsrendement van 95% verliest men de helft van de materialen na 14 productiecycli.

Om de transitie naar een kringloopeconomie mogelijk te maken, moeten vier uitdagingen worden aangegaan:

  1. "De cyclus voeden", ofwel kiezen voor een ecologische benadering van de aanvoer van grondstoffen;
  2. "De cyclus optimaliseren", door de energie bij productie en recyclage te beperken, door opnieuw na te denken over het ontwerp en door herstelling en recyclage mogelijk te maken;
  3. "De cyclus vertragen", door de levensduur van producten te verlengen;
  4. "De cyclus sluiten", door recyclage (inzameling, versnippering, sorteren, enz.) te optimaliseren.

Voor de productie van een traditioneel Italiaans koffiezetapparaat zijn bijvoorbeeld veel minder materialen nodig dan voor een espressomachine. Een nieuw licht laten schijnen op het ontwerp vereist eenvoudiger fabricagemethoden, maar ook het gebruik van recycleerbare materialen. Niet-essentiële onderdelen moeten zoveel mogelijk worden vermeden. Daarnaast zorgen wegwerpproducten (zoals niet-hervulbare balpennen), plastic serviesgoed en aanstekers voor enorme hoeveelheden niet-recycleerbaar afval. Vandaar de noodzaak om de duurzaamheid van producten te verhogen. Hetzelfde geldt voor auto’s, die vaak slechts enkele jaren meegaan. Om nog te zwijgen van telefoons, die meestal om de twee jaar moeten worden vervangen.   

In 2018 heeft Recupel meer dan 117.000 ton afgedankte elektrische en elektronische apparaten ingezameld.

Een bulldozer schept elektronisch afval op op de site van Galloo (Menen).
© Recupel

Recupel, een Belgische recyclage-onderneming

Recupel heeft in België een collectief inzamel- en verwerkingssysteem voor afgedankte elektrische en elektronische apparaten (AEEA) op poten gezet. Voornaamste doel: het milieu beschermen door gebruikte apparaten zo efficiënt mogelijk in te zamelen en te recycleren. Elektroapparaten bevatten immers niet alleen gevaarlijke materialen, maar ook veel grondstoffen. In 2018 heeft Recupel meer dan 117.000 ton van dergelijk afval ingezameld, aldus Els Verberckmoes, Treatment Manager bij Recupel.

Om je oude elektro-apparaten te laten recycleren, kan je terecht bij verschillende hergebruikcentra (bijvoorbeeld Les Petits Riens), inzamelpunten (meer dan 2600 winkels in België), containerparken, maar ook in fysieke en online winkels bij de aankoop van een nieuw apparaat. De ingezamelde apparaten worden vervolgens naar een opslag- en sorteercentrum gebracht. Als ze nog steeds functioneren, krijgen ze een tweede leven. Anders brengt Recupel ze naar sanerings- en recyclagefabrieken die in België onder meer door Umicore, Indaver en Galloo worden beheerd.

Een man demonteert een elektronisch toestel.
© Recupel

Deze ondernemingen verwijderen gevaarlijke stoffen (CFK-gassen van koelkasten bijvoorbeeld), winnen edelmetalen zoals goud die vervolgens worden hergebruikt, en vermalen en vernietigen vervolgens de rest van de apparaten. Ten slotte worden de materialen (ijzer, koper, plastic, enz.) gesorteerd. Uiteindelijk worden de recycleerbare materialen hergebruikt door fabrikanten van elektrische en elektronische apparaten.

Dat recyclageproces is heel interessant. Je haalt immers veel efficiënter goud uit apparaten dan uit mijnen. Een ton gsm’s brengt 300 gram goud op, terwijl een ton mineralen slechts 3 gram oplevert.

Bekijk de video (‘recyclagecyclus Recupel’) om het inzamel- en recyclingproces van Recupel beter te begrijpen:

50 keer meer

Er zitten tot 50 keer meer waardevolle metalen en mineralen in e-waste dan in ertsen uit de mijnen.

 

65 miljard euro

De waarde van de metalen in alle ongebruikte apparaten wordt geschat op 65 miljard euro!

 

3% tot 6%

De circulaire economie kan een groei van 3% tot 6% opleveren, naast duizenden jobs.

 

50 miljoen ton

Jaarlijks produceren we wereldwijd 50 miljoen ton e-waste. Het gewicht van 4.500 keer de Eiffeltoren!

 

Bron: Recupel

De informatie in dit artikel werd verzameld tijdens een seminarie georganiseerd door ARES, de koepel van de Franstalige universiteiten in België, verantwoordelijk voor ontwikkelingssamenwerking op universitair niveau.

Kringloopeconomie Recyclage Mineralen
Terug Economie
Imprimer