Hoe de bevolkingsexplosie indijken? Laat vrouwen beslissen!

Thomas Hiergens
01 februari 2012
Het gaat hard met de wereldbevolking. Elke dag zijn er 227.000 mensen meer. De groei zet zich vooral in de armste landen flink door. Het beeld van een overbevolkte planeet die kapotgaat aan roofbouw duikt steeds vaker op. Hoe gaan we die uitdaging beheersen? "Laat vrouwen beslissen en we dammen de bevolkingsexplosie zo in." Bevolkingsexperts Hania Zlotnik en Fred Pearce pleiten voor meer zeggingsrecht voor vrouwen

Zet de hoge vruchtbaarheid in de Minst Ontwikkelde Landen een rem op hun ontwikkeling?

Pearce: Niet altijd. Extra mensen zijn ook een bron van inkomsten, talenten en werkkracht. Snelle bevolkingsgroei is natuurlijk moeilijker te beheren dan langzame groei. Voor de armste landen kan snelle groei een extra handicap zijn om armoede en honger te overwinnen, maar het is niet onmogelijk. De meeste landen vinden wel een oplossing.

Zlotnik: Het probleem met de armste landen is dat tal van zaken tegelijk fout lopen. De export van grondstoffen genereert er een economische boom, maar dat levert amper op voor de bevolking, want de groei leidt er niet tot eerlijke ontwikkeling. Dan is het natuurlijk moeilijk om alle nieuwe monden te voeden, te scholen en kansen te geven. Bangladesh kende een daling van de vruchtbaarheid met meer dan 60%, maar het land is nog steeds arm. Ontwikkeling volgt dus niet automatisch als de vruchtbaarheid daalt. Een land is ook niet noodzakelijk beter af als het de groei inperkt, want het aandeel jongeren in de samenleving neemt hierdoor af. Dat is dan weer niet goed voor de economie en het onderhouden van de oudere generaties.

Pearce: We kunnen nu wel stellen dat snelle bevolkingsaangroei landen niet automatisch blokkeert in hun ontwikkeling. Men sprak vroeger veel over de demografische valstrik als een vicieuze cirkel: grote families houden je arm, en door die armoede blijven we grote families hebben. Dat is echter geen absolute waarheid. Kijk naar India. De bevolking groeit er nog steeds ondanks een dalende vruchtbaarheid, en toch trekt de economie aan. India zit op een demografisch mikpunt: afnemende vruchtbaarheid, niet te veel ouderen en veel jonge mensen op arbeidsleeftijd. Dat moment is een uitgelezen kans voor ontwikkeling. Het is ook het optimistisch scenario voor Afrika de komende decennia. Eén grote voorwaarde weliswaar om dit demografisch mikpunt te kunnen aanwenden: goed bestuur.

Afnemende vruchtbaarheid, niet te veel ouderen en veel jonge mensen op arbeidsleeftijd. Dat demografisch mikpunt is een uitgelezen kans voor ontwikkeling.

Pearce

Welke instrumenten zetten we best in om hoge vruchtbaarheid tegen te gaan?

Zlotnik: Het allerbelangrijkste is dat vrouwen vrij zijn te beslissen over hun familiale planning. Als we vrouwen de keuze laten, kiezen ze bijna altijd om minder en later kinderen te krijgen. Ook, hoe later men kinderen krijgt, hoe minder men er uiteindelijk heeft.

Pearce: Dat valt inderdaad op, het is haast een universeel gegeven: laat vrouwen zelf beslissen, en ze kiezen voor minder kinderen. Geef vrouwen dus meer zeggingsrecht over hun voortplanting. Zelfs zeer armen zullen kiezen voor minder kinderen.

Zlotnik: Om zelf te kunnen beslissen, moeten mensen worden opgeleid en toegang hebben tot voorbehoedsmiddelen. Vrouwen versterken om geïnformeerde keuzes te maken is dan ook fundamenteel. En mannen niet uitsluiten! Waar voorlichtingscampagnes succesvol zijn geweest, werden mannen er steeds nauw bij betrokken. Zo niet wek je frustraties en genderconflicten op.

 

Hoe moeilijk is het overheden te overtuigen van meer zeggingsrecht voor vrouwen?

Pearce: Overheden zijn moeilijker te overtuigen dan mensen. De mensen zullen rationele keuzes maken, en dat is kleinere gezinnen. Zelfs niet-opgeleide vrouwen maken die keuze. Het is dan ook meer een zaak van mensenrechten, dan pure bevolkingsbeperking. Donoren moeten hun partneroverheden in het Zuiden overtuigen de bevolking het recht op een vrije en geïnformeerde keuze te geven.

Het is haast een universeel gegeven: laat vrouwen zelf beslissen, en ze kiezen voor minder kinderen.

Pearce

Zlotnik: Maar, probleem is dat de agenda voor vrouwenrechten slabakt. Overheden die weigerachtig staan ten aanzien van meer inspraak voor de vrouw in haar voortplanting, doen er gewoon weinig voor. Ze zetten misschien wel voorlichtingsprogramma’s op, maar reppen met geen woord over condooms. Men 'vergeet' je dus te zeggen hoe je best te beschermen tegen (ongewenste) zwangerschappen en seksueel overdraagbare ziektes. Ook beweren ze dat vrouwenrechten een verdoken agenda zijn om abortus toe te laten. Terwijl dat nu net niet het geval is! Als vrouwen in de eerste plaats al niet zwanger raken, hoeven ze niet te aborteren.

Minder mensen staat gelijk aan meer oudere mensen. Daar kan je niet omheen.

Zlotnik

De meeste projecties doen de wereldbevolking pieken tussen 9 en 10 miljard rond 2050, daarna zou het licht afnemen. Hoe kunnen we daar zo zeker van zijn?

Pearce: De vruchtbaarheid neemt wereldwijd almaar verder af. Het vervangingsniveau is ongeveer 2,1 à 2,3 kinderen per vrouw. Aan dat groeitempo blijft het aantal aardbewoners gelijk. Tegen 2050 zal de mondiale vruchtbaarheid onder dat vervangingsniveau duiken, en dus zal de wereldbevolking dan weer afnemen. Maar niets is zeker, het blijft gissen.

Zlotnik: Dat geloof ik niet! Ik denk dat het nog verder zal stijgen na 2050. Oké, de vruchtbaarheid neemt overal af, maar in het Westen veert het weer op, want de vruchtbaarheid was er te laag geworden. Andere voorspellingen komen niet geheel uit: niet overal daalt de vruchtbaarheid zo snel als verwacht. Om de groei van de wereldbevolking te stoppen, moet elk land het vervangingsniveau bereiken tegen 2050. Sommige landen zitten daar nog echter zeer ver af. In Nigeria, het meest bevolkte land van Afrika, krijgt een vrouw nog steeds 5 kinderen. In Niger is dat zelfs nog 8.

 

Worden we te oud?

Zlotnik: Kijk. Als je de vruchtbaarheid afremt, krijg je minder jongeren, en dus neemt proportioneel het aantal ouderen in je samenleving toe. Alle inspanningen voor geboortebeperking houden in dat er meer ouderen zijn. Daar kan je niet omheen. Kortom, minder mensen staat gelijk aan meer oudere mensen.

 

Kan onze planeet 9 miljoen consumenten aan?

Zlotnik: Het kan. Armen hebben het recht te consumeren om uit de armoede te geraken. Het zijn de topconsumenten die met minder en duurzamer moeten leven. Er is genoeg voedsel voor iedereen, maar het wordt niet goed verdeeld. Tegelijkertijd zijn er 2 miljard mensen te zwaar. We eten te veel, en vooral te veel vlees. Vlees wordt geassocieerd met rijk zijn, met luxe. Meer groenten zou echter een veel gezonder dieet zijn. Vleesproductie heeft ook een extreem hoge impact op het milieu. Als 9 miljard mensen vlees eten en consumeren zoals in het Westen, dan stevenen we af op een obese wereld met een vernield milieu.

Le journaliste scientifique britannique Fred Pearce a publié entre autres L'apocalypse démographique n'aura pas lieu (sur la question démographique) et Points de rupture (sur le changement climatique). Il écrit régulièrement pour le New Scientist et The Guardian.

De Britse wetenschapsjournalist Fred Pearce publiceerde onder andere Volksbeving (over het bevolkingsvraagstuk) en "De laatste generatie" (over klimaatverandering). Hij schrijft geregeld voor New Scientist en The Guardian.

 

Hania Zlotnik est directrice de la Division de la Population des Nations Unies; elle est reconnue mondialement parmi les personnes faisant autorité en matière de démographie et de migration.

Hania Zlotnik is directrice van de Population Division van de Verenigde Naties en wordt wereldwijd erkend als een van de meest gezaghebbende stemmen over demografie en migratie.

Bevolking
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 3 /2 Hoe omgaan met de stijgende wereldbevolking ?