ILO 100 jaar: hoe de organisatie ontstond

Chris Simoens
07 mei 2019
De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) ontstond in 1919 als onderdeel van het Verdrag van Versailles na WOI. De leiders van toen hadden immers begrepen dat een universele en duurzame vrede onmogelijk is zonder sociale rechtvaardigheid.

De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) was het allereerste gespecialiseerde agentschap van de Verenigde Naties (VN) – al sprak men in 1919 nog van de ‘Volkerenbond’. Ook vandaag zet de ILO zich volop in voor waardig werk voor iedereen, overal ter wereld. Als zodanig is de ILO een belangrijke partner van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking. Voor een algemeen overzicht verwijzen we naar de Internationale Arbeidsorganisatie in een notendop.

Zowel de ILO als de Volkerenbond vormden een onderdeel van het Verdrag van Versailles. Dat verdrag hertekende onder meer een gehavend Europa na een verwoestende Eerste Wereldoorlog. Het legde daarbij ultra zware boetes op aan Duitsland om de oorlogsschade te vergoeden. Volgens critici zou dat de basis gevormd hebben voor de Tweede Wereldoorlog.

 

Tripartite formule

Maar het Verdrag van Versailles vertolkte ook een visie van meer internationale samenwerking. Daarom werd de Volkerenbond opgericht. En als meest urgente werf werd de wereld van de arbeid naar voor geschoven. De kersverse Internationale Arbeidsorganisatie moest in 1919 streven naar ‘sociale rechtvaardigheid’: respect voor arbeiders, eerlijker lonen en zo meer. Werknemers (vakbonden), werkgevers én regeringen zouden daartoe samenwerken binnen het kader van de ILO.

De 3 sleutels staan voor de unieke 'tripartite' formule van de ILO: werknemers (vakbonden), werkgevers én regeringen werken er samen.

Toegangspoort van de ILO-gebouwen met een slot met 3 sleutels.
© ILO

Die zogenaamde ‘tripartite’ formule was best revolutionair voor die tijd. Toen zijn land lid werd van de ILO in 1934, drukte de toenmalige Amerikaanse president Roosevelt het als volgt uit: ‘Ik herinner me nog goed de dagen dat de ILO nog een droom was. Voor velen was het een wilde droom. Wie had ooit gehoord over regeringen die samen zitten om de standaarden van de arbeid te verbeteren op internationaal vlak? Nog wilder was de idee dat de betrokken mensen zelf – de werknemers en werkgevers uit verschillende landen – zouden samenwerken met die regeringen om de arbeidsstandaarden uit te werken.’

 

Ellendige werkomstandigheden

De nood was enorm. Niet alleen de bloedige WOI ging vooraf aan de oprichting van de ILO, maar ook ruim een eeuw van schaamteloze uitbuiting van arbeiders tijdens de Industriële Revoluties. De eerste Revolutie (eind 18de eeuw – eerste helft 19de eeuw) bracht onder meer mechanisering, stoomkracht, staalnijverheid, koolmijnen en textielindustrie. De tweede Revolutie (1870-1914) voerde de massaproductie en de lopende band in, naast elektriciteit, telegrafie, betere machines, auto’s, fietsen…

Arbeiders werkten lange uren in ongezonde omstandigheden en van hun loon konden ze niet eens leven. Zo bedroeg de werkweek in de Triangle Shortwaist Factory in New York in 1911 52 uren. De fabriek maakte vrouwenblouses. In hetzelfde jaar zou een brand er 146 levens eisen, waaronder 123 vrouwen.

Inderdaad, ook vrouwen verrichtten zwaar en vuil werk, voornamelijk in onderbetaalde sectoren als de textielindustrie en de landbouw, en als naaister of huismeid. Om nog te zwijgen van de kinderen. In 1885 werkten er in de koolmijnen in de VS zelfs al kinderen van 5 jaar oud! En in 1910 waren er in de VS naar schatting 2 miljoen kinderen aan de slag. Ze voerden vaak levensgevaarlijk werk uit, onder meer in katoenmolens.

Werkongevallen en rampen waren niet ongewoon. Zo vielen er in 1906 1099 slachtoffers bij een explosie in een mijn in Frankrijk, de zogenaamde ramp van Courrières. Bij een andere explosie in 1913 in Wales - bekend als de Senghenydd-explosie - stierven 439 mijnwerkers. De eigenaar van de mijn betaalde slechts 10 pond boete.

 

Gravure uit de 19de eeuw van de Dry Goods Store in Broadway: honderden vrouwen naaien er onder toezicht.
© Shutterstock

Vakbonden

Protest kon niet uitblijven. Al in de 18de eeuw kwamen er vakbonden op, al waren stakingen aanvankelijk verboden. Iets later zag de socialistische beweging het licht. Op de allereerste Internationale Dag van de Arbeid in 1886 verlieten 350.000 werkers hun job om een werkdag van 8 uren te eisen.

Maar stakingen werden soms hardhandig aangepakt. Zo werden 21 mensen neergeschoten na een stakingsactie van 7 maanden in een mijn in Colorado (VS) in 1914. Het incident staat geboekstaafd als de slachtpartij van Ludlow.

Tijdens WOI verslechterden de arbeidsomstandigheden nog. En wat er aan arbeidswetgeving bestond, werd vaak opgeheven om de oorlogsinspanningen niet in de weg te staan. In 1916 riep een internationaal vakbondscongres in Leeds (UK) daarom op tot de oprichting van een internationale arbeidsorganisatie.

Daar kwam de bloedige Russische revolutie in 1917 bovenop. De communistische bolsjewieken grepen de macht in Rusland. Ze teerden daarbij op de onvrede van de ‘proletariërs’, de werkende klasse die in extreme armoede leefde en in ellendige omstandigheden moest werken.

Niet alleen politici, maar ook werkgevers en vakbondsmensen, vreesden dat er een wereldwijde proletarische revolutie zou uitbreken.

Explosief

Na WOI klonken de eisen van de arbeiders steeds luider. De massieve ongelijkheid werd ondraaglijk. Daarom vroegen de arbeiders een vredesovereenkomst met aandacht voor eerlijker arbeidsomstandigheden. Die moesten gedragen worden door internationale arbeidswetgeving en rechten van vakbonden.

De toestand was zelfs explosief te noemen. Niet alleen politici, maar ook werkgevers en vakbondsmensen, vreesden dat er een wereldwijde proletarische revolutie zou uitbreken. ‘De onrust was zo groot dat de vrede en de harmonie van de wereld in gevaar waren’, meldt het vredesverdrag.

Terzelfder tijd groeide het inzicht dat de nationale economieën sterk van elkaar afhankelijk waren. Mondiale samenwerking was dan ook nodig om gelijkaardige werkomstandigheden te creëren in landen die met elkaar in competitie treden op de wereldmarkt.

 

België mee aan de wieg

De Vredesconferentie besloot een Arbeidscommissie op te richten. Daarin zaten vertegenwoordigers van 9 landen: naast België, ook Cuba, Tsjechoslowakije, Frankrijk, Italië, Japan, Polen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Deze commissie werkte tussen januari en april 1919 het statuut uit van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO). Daarin komen een aantal sleutelprincipes ter sprake zoals gelijk loon voor gelijk werk en vrijheid van vereniging.

In oktober-november 1919 vond al het eerste Internationale Arbeidscongres plaats in Washington, met delegaties van 40 landen. Tijdens de zomer van 1920 opent de zetel van de ILO in Genève (Zwitserland). De eerste directeur was de Fransman Albert Thomas.

Op minder dan 2 jaar tijd werden 9 conventies en 10 aanbevelingen aangenomen.

Op minder dan 2 jaar tijd werden 9 conventies en 10 aanbevelingen aangenomen. Onder meer de conventie over het aantal werkuren (8 uur/dag, 48 uur/week), de bescherming van het moederschap (6 weken verlof voor en na de bevalling), de minimumleeftijd (14 jaar in mijnen, bouw en transport), werkloosheid, nachtwerk voor vrouwen (verboden tussen 22u en 6u) en nachtwerk voor jongeren (verboden onder de 16 jaar).

Tot op de dag van vandaag ijvert de ILO onverdroten voor ‘waardig werk’. Dat houdt onder meer in: een eerlijk loon, veiligheid, de vrijheid om zich te organiseren en zijn zorgen te uiten, en gelijke kansen en behandeling voor mannen en vrouwen.

De voortrekkersrol van België heeft er mede toe geleid dat verschillende EU-lidstaten belangrijke ILO-verdragen bekrachtigden. De regio Europa - Centraal Azië is de enige tot dusver waarvan alle landen de acht Fundamentele Verdragen van de ILO hebben bekrachtigd. Ook nog meldenswaard: de Belg Michel Hansenne stond 10 jaar aan het roer van de ILO, van 1989 tot 1999.

 

Lees ook:

De vele hordes naar waardig werk voor iedereen (interview ILO-topman Guy Ryder)

ILO in een notendop

ILO 100 jaar: mijlpalen

 

 

ILO Waardig werk
Terug Economie
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 3 /7 300.000 dollar voor Afghaanse veehouders