Insecten: een duurzame lekkernij?

Chris Simoens
01 december 2014
De vraag naar dierlijke eiwitten zal blijven toenemen. Zijn insecten de deus ex machina? De VN-Organisatie voor Voeding en Landbouw FAO erkent in elk geval het enorme potentieel voor de voedselvoorziening wereldwijd.

Je hoort het wel vaker: insecten zijn best voedzaam en zelfs een niet te versmaden lekkernij. Zeker sinds het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen in mei 2014 officieel heeft ingestemd met de verkoop van 10 insectensoorten, beweegt er iets op de Belgische markt. Op Pukkelpop, Dranouter en Esperanza proefde menig festivalganger een insectenburger of -brochette dankzij de pionierbedrijfjes BenSBugS en Bugs in Mugs. Recent bieden ook veel supermarkten al insectenvoeding aan.

 

Heel gewoon

Maar het moet gezegd: het eten van insecten maakt geen deel uit van onze Westerse cultuur. De meesten onder ons vinden het ronduit weerzinwekkend. In Afrika, Azië en Latijns-Amerika daarentegen is insecten eten heel gewoon. Een gemiddeld gezin in Kinshasa (DR Congo) eet wekelijks zowat 300 g rupsen. In zuidelijk Afrika worden de rupsen die op de Mopaneboom leven als een ware delicatesse beschouwd. Alleen al in Zuid-Afrika worden jaarlijks 9,5 miljard mopanerupsen geoogst voor een waarde van 62 miljoen euro. Termieten en meelwormen zijn populair in China, de Mexicanen eten krekels zoals wij chips eten. In de top 4 van geconsumeerde insecten vinden we kevers (vaak de larven) (31%), rupsen (van vlinders en motten) (18%), bijen, wespen en mieren (14%) en krekels en sprinkhanen (13%). Twee miljard mensen eten regelmatig insecten – gekookt, zongedroogd, gefrituurd of gerookt.

Maar onder invloed van het Westen groeit in sommige ontwikkelingslanden de afkeer tegen insecten. Men vindt het toch wat primitief om insecten te eten, en ook wel een teken van armoede. Nochtans vormen de zesvoetige diertjes een belangrijke aanvulling van het dieet, zeker in seizoenen wanneer eiwitrijk voedsel schaars is. Bovendien verdienen arme gezinnen een aardige stuiver bij door gevangen insecten te verkopen.

  1. Eiwitgehalte mopanerups (48%), kip (23%), rund (18%), varken (17%) en garnaal (24%)
  2. Aantal kg voeder nodig voor 1 kg dieren: krekels (1,7 kg), kippen (2,5 kg), varkens (5 kg), runderen (10 kg)
  3. Aantal hectare land nodig voor productie van eenzelfde hoeveelheid eiwitten: meelworm (1), melk (2,5), kip en varken (2 à 3,5), rund (10)

 

Verpakking van Thai green curry crickets.
© dichochecho

Wereldwijd belang

Het belang van insectenvoeding gaat echter nog veel verder, met name op wereldschaal. Tegen 2050 zal de wereldbevolking met minstens 2 miljard aangroeien. Maar ook omdat steeds meer mensen tot de middenklasse behoren, zal de vraag stijgen. Jammer genoeg neemt de klassieke veeteelt 18% van de uitstoot van broeikasgassen voor zijn rekening, en de daaruit voortvloeiende klimaatverandering zet het rendement onder druk. Vlees zal dus schaarser en duurder worden. De hamvraag is: hoe kunnen we (minstens) 9 miljard mensen gezond en betaalbaar voeden zonder het fragiele evenwicht van de natuur te verstoren? Insecten blijken over een resem troeven te beschikken.

 

Troeven

Vooreerst zijn insecten kleine voedselbommetjes. Hoewel er een enorme variatie bestaat tussen de 1900 bekende eetbare insecten, is hun voedingswaarde over het algemeen hoger dan die van vlees. Zo varieert het eiwitgehalte tussen 13% en 77%. Bij mopanerupsen ligt het eiwitgehalte tussen 48% en 57%, naargelang ze geroosterd of gedroogd worden. Vergelijk dat met een gehalte van 23% in kip, 18% in rund, 17% in varken en 24% in garnalen. Insecten zijn ook rijk aan gezonde vetten zoals de essentiële vetzuren linolzuur en alfa-linoleenzuur. IJzer is het meest opvallende mineraal. Zo heeft de mopaneworm 31 à 77 mg ijzer per 100 g drooggewicht tegenover 6 mg bij rundsvlees. Ook zink, calcium en fosfor doen het goed. Onder de vitamines scoren vooral B1, B2, B12 en E uitstekend.

Omdat insecten koudbloedig zijn, hebben ze weinig voeding nodig. Ze moeten immers geen voedsel verbranden om hun lichaamstemperatuur op peil te houden. Om 1 kg krekels te kweken volstaat 1,7 kg voer. Voor eenzelfde gewicht aan kippen, varkens of runderen is respectievelijk 2,5 kg, 5 kg en 10 kg voer nodig. Bovendien is 80% van de krekel eetbaar tegenover slechts 55% van de kip en het varken en 40% van een rund.

Verder zou de uitstoot van broeikasgassen bij krekels, meelwormlarven en sprinkhanen tot 100 keer lager liggen dan bij varkens en runderen! Ze stoten ook ongeveer 10 keer minder ammoniak uit. Het waterverbruik bij insectenteelt zou eveneens aanzienlijk lager liggen.

Kortom, insecten hebben een veel geringere impact op het milieu dan de traditionele 'vleesproductiedieren'. En omdat insecten zoals de gele meelworm gemakkelijk kunnen gekweekt worden op organisch afval, zijn het ideale productiedieren voor een 'kringloopeconomie': insecten peuzelen het voedingsafval op en leveren zo nieuwe voeding.

Assortiment eetbare insecten.
© Renato

Ook het KMMA houdt van insecten

Het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika (KMMA) heeft een boontje voor insecten. Niet alleen als studieobject, maar ook als voedingsmiddel. De Beniner Sévérin Tchibozo stelde het museum voor om de eetbare insecten in Afrika te inventariseren. De Belgische Ontwikkelingssamenwerking droeg 40% van de middelen bij, de overige 60% vond hij bij de internationale Francofonie. LINCAOCNET was geboren. In 10 Franstalige landen rondom de oksel van Afrika werden gegevens over eetbare insecten ingezameld en op het internet geplaatst. Ook sensibilisering vormde een belangrijk onderdeel. Zo organiseerde het KMMA meerdere insectenproeverijen voor een breed publiek. Het project liep in 2012 ten einde, maar de activiteiten blijven doorgaan.

http://gbif.africamuseum.be/lincaocnet

 

Collectie eetbare insecten in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika.
© TEDxFlanders

Hordes

Vanzelfsprekend zijn er nog heel wat hordes te nemen vooraleer insecten werkelijk de status van 'lekker, gezond en duurzaam vlees' verkrijgen. Zo worden de insecten tot nu toe meestal gevangen. Daar is geen bezwaar tegen – het kan zelfs insectenplagen helpen indijken – zolang het voortbestaan van de insectensoorten niet bedreigd wordt. Afrika heeft nu al met dat probleem af te rekenen terwijl de prijzen stijgen.

Als men grootschaliger insecten wil consumeren, moeten kweekmethoden op punt gesteld worden. Vandaag worden enkel in Azië (krekels in Thailand…) en Europa (Frankrijk, Nederland, België) eetbare insecten gekweekt. In Afrika wordt soms wel de groei van rupsen bevorderd, onder meer door gastheerbomen te planten. Voor arme gezinnen is er nood aan goedkope methodes, terwijl voor de industriële kweek men nog moet zoeken naar de beste soorten, voeder en ziektebestrijding. Ook de voedingswaarde van de diverse soorten insecten dient nauwkeuriger bepaald te worden.

Een must is ook een heldere en eenduidige regelgeving zodat investeerders weten waar ze aan toe zijn. Zo kan de behoedzame opkomst van insectenvoeding in België geremd worden door de plannen van de EU om insecten als 'novel food' te bestempelen. Want om dat nieuwe voedsel te laten erkennen, moeten procedures doorlopen worden die minstens 2 jaar vertraging opleveren.

En last but not least is er nog veel werk aan de winkel om de weerzin tegen insecten in het Westen weg te werken. Dat kan bijvoorbeeld door gemalen insecten weg te moffelen in hamburgers en patisserie. Men kan ook een omweg gebruiken: vissen en gevogelte, tot zelfs varkens en runderen gedeeltelijk met insecten voederen. In Vlaanderen lijken vooral milieubewuste, jonge mannen het erop te wagen insecten te proeven. In wezen is er niets wansmakelijker aan een meelworm of een krekel dan aan een mossel, garnaal of escargot. Tot slot: zelfs fervente vegetariërs zouden jaarlijks 1 kg insecten verorberen via salades, sappen, brood etc. Waar wachten we nog op?

 

Insecten Voeding
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 7 /7 Evenwichtige voeding cruciaal voor goede gezondheid