Kinesitherapie zonder grenzen

Joël Tabury
06 juni 2019
Sinds 1991 steunt APEFE (Association pour la Promotion de l’Education et de la Formation à l’Etranger) 3 ontwikkelingsprogramma’s voor fysische geneeskunde en revalidatie, met name in Benin (1991), Burundi (2008) en Burkina-Faso (2014). Met de steun van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking.

Professor Jacques De Nayer, voormalig hoofd van de afdeling Fysische Geneeskunde en Revalidatie van het Universitair ziekenhuis Saint Luc van de UCL, was in 1987 de grondlegger van het programma: ‘De Faculteit Geneeskunde van Cotonou vroeg de Faculteit Geneeskunde van de UCL om hulp om activiteiten op te starten op vlak van revalidatiegeneeskunde, het zwakke broertje in de gezondheidszorg in Afrika. Ik ben dan aangesteld om dit programma op te volgen en te begeleiden. Sinds bijna 25 jaar reis ik twee keer per jaar naar Benin en Burkina Faso om dit programma op te volgen. Jaar na jaar is het steeds groter geworden en het heeft onze verwachtingen ver overtroffen. Al die tijd kon ik rekenen op het geduldige werk van Olivier Jadin, een kinesitherapeut van de UCL, die er van bij de start bij was en ook nu nog ter plaatse de activiteiten in goede banen leidt. Zo was ik getuige van het opleidingstraject van de allereerste generatie Beninse en Afrikaanse artsen en kinesitherapeuten.’

Voor veel mensen in Afrika is fysische geneeskunde en revalidatie van essentieel belang. De te behandelen aandoeningen lopen sterk uiteen, zoals trauma’s opgelopen in het verkeer, op het werk, tijdens het sporten of zelfs bij een gewapend conflict. En dan is er nog de behandeling van chronische en acute aandoeningen van de luchtwegen, van beroerten als gevolg van een te hoge bloeddruk, de plaag van de 21e eeuw in Afrika, of nog van reumatische aandoeningen en incontinentie. Voor de behandeling van deze en nog tal van andere kwalen ontbreekt het Afrika aan medische deskundigheid.

Permanente educatie voor de fysiotherapeuten van Burundi

Kinesitherapie, het zwakke broertje in de gezondheidszorg in Afrika

In dit zorgsegment scoren de Afrikaanse landen heel zwak. Weinig zorginstellingen, weinig opgeleide beroepsmensen, weinig of geen opleidingscentra. Zo is het nu eenmaal.

In Afrika vinden we wel de traditionele genezers met een voorouderlijke kennis van interne geneeskunde of wondverzorging (koorts, pijn, infecties, spijsvertering, wonden, ...). In heel wat situaties hebben deze geneeswijzen hun nut. Maar bij invaliditeit of fysiek onvermogen (gevolgen van een beroerte, hersenverlamming, nawerkingen van een trauma, incontinentie, rugpijn, enz.) staat de traditionele geneeskunde in de meeste gevallen vrij machteloos. In die gevallen zijn de kinesitherapeutische technieken van de moderne geneeskunde onontbeerlijk. Dat beaamt ook Dr. Germain Hougbedji, docent aan de hogeschool voor kinesitherapie in Cotonou (Benin): ‘In sommige delen van Afrika trekken mensen naar traditionele genezers voor breuken, verstuikingen en trauma's in het algemeen. Dat is het geval in mijn geboortestreek, Savè, in het zuiden van Centraal Benin. Maar ik kan niet anders dan vaststellen dat voor de meeste gevallen van invaliditeit of fysiek onvermogen de traditionele geneeskunde tekortschiet. Ze legt zich immers vooral toe op de behandeling van trauma's en ziekten en veel minder op het corrigeren van de gevolgen. Dat is onze specialiteit.’

Rééducation dos par une kiné burkinabée formée au Bénin

Bijna 300 opgeleide kinesitherapeuten

Met de steun van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking zetten APEFE, UCL en WBI in Benin, Burundi en Burkina Faso programma’s op, uitgaande van een grotendeels identieke strategie.

De eerste stap is de samenstelling van een basisteam van goed opgeleide kinesitherapeuten, specialisten in de fysische geneeskunde en revalidatie en orthopedisten om dan, onder leiding van dat team, een “nationaal referentiecentrum voor fysische geneeskunde en revalidatie” op te richten in een universitair ziekenhuis in het land. Na de opstartfase, kan dat initiatief voortgang vinden in de vorm van een universitaire opleiding voor kinesitherapie, met het referentiecentrum als belangrijkste stageplaats.

Een hemiplegische patiënt in revalidatie in het referentiecentrum van Bujumbura

De artsen die in een dergelijk centrum zijn opgeleid, kunnen dan in ziekenhuizen en gezondheidscentra in het hele land geleidelijk een netwerk uitbouwen van kinesitherapiediensten of diensten voor fysische geneeskunde en revalidatie. Het hele proces verloopt uiteraard onder het toezicht van de ministeries van Volksgezondheid van de betrokken landen. In elk land waar het programma wordt opgezet, zijn administratieve diensten verantwoordelijk voor de planning en ondersteuning van de ontwikkeling van fysische geneeskunde en revalidatiegeneeskunde.

Inmiddels zijn al bijna 300 kinesitherapeuten opgeleid via dit programma en volgen bijna 100 studenten de opleiding. Het aantal mensen dat door deze specialisten in de fysische geneeskunde en revalidatie zal worden behandeld, kan dus worden geschat op meer dan 80.000 mensen per jaar, ongeveer 60.000 in Benin, 15.000 in Burundi en 5.000 in Burkina Faso.

Steeds betere toegang voor de armsten tot gezondheidszorg

Het moet gezegd dat dergelijke gezondheidszorg niet voor iedereen toegankelijk is in landen die niet beschikken over een zorgstelsel met terugbetalingen, vergelijkbaar met het onze. Maar er wordt vooruitgang geboekt. Dat bevestigt Dr. Lamine Mariko, een specialist van het ziekenfonds van de Burkinese ngo ASMADE: ‘In Burkina Faso, net als elders in Afrika, zijn we niet vertrouwd met revalidatiezorg, en als die er al is, is ze vaak duur omdat er zo goed als geen terugbetalingsregeling bestaat. Toch zijn de Afrikaanse regeringen hoe langer hoe meer vragende partij en ook de bevolking ziet er gaandeweg het nut van. Als eerste stap in de richting van een oplossing, starten we samen met APEFE en "Solidarité Socialiste" een experiment voor de terugbetaling van prestaties in de fysische geneeskunde en revalidatie (kine en medisch consult) door de ziekenfondsen van de gemeente Ouagadougou. Een primeur in Sub-Sahara Afrika! Als het experiment succesvol is, kan het geleidelijk worden uitgebreid naar meer ziekenfondsen in een groter deel van het land.’

Terug naar dossier
Imprimer
In dezelfde categorie - Artikel 3 /29 Boliviaanse alumnus UAntwerpen in Veiligheidsraad