‘Om te vliegen moet de condor twee vleugels hebben die even sterk zijn’

Elise Pirsoul
01 juni 2015
Bolivia is een multicultureel land dat vooruit wil. Het land heeft een nieuwe grondwet, een wet tegen geweld op vrouwen en een wet over de inheemse waarden van “de tweeledigheid man-vrouw”. Toch wordt gendergelijkheid er zeer verschillend ingevuld, gaande van modern tot traditiegetrouw. Het effect van de genderintegratie in projecten van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking is dan ook heel verschillend, zoals blijkt uit een analyse van de Bijzondere Evaluatie. Enkele voorbeelden.

Bolivia, een van de armste landen van Latijns-Amerika, wordt beschouwd als een laag-middeninkomensland dat kampt met grote verschillen naar gelang van de sociale klasse en de regio. Op het platteland kan de extreme armoede oplopen tot 60%. Vooral vrouwen worden getroffen. Ze hebben nauwelijks toegang tot grond en zijn slachtoffer van geweld. Acht op tien vrouwen zou te maken krijgen met geweld, in 83% van de gevallen is het huiselijk geweld. De Boliviaanse regering is zich bewust van het probleem en vaardigde wetten uit tegen geweld op vrouwen (2003) en voor de toegang tot grond. Maar dat vooruitstrevende optreden botst op de traditie en de cosmovisie van de Andesbevolking, zoals onlangs nog verwoord in de nieuwe nationale grondwet. Interculturaliteit is er van primordiaal belang aangezien er in Bolivia 36 nationaliteiten samenleven. Maar ‘gender’ past niet altijd goed binnen die multiculturaliteit.

 

Gedachtewisseling over tweeledigheid

Wat? Programma voor plattelandsontwikkeling en bescherming van de rechten in Bolivia

Door wie? ngo Broederlijk Delen

Met het oog op de bescherming van de rechten en meer bepaald de toegang tot grond in Bolivia steunt Broederlijk Delen vooral inheemse ngo’s en organisaties. In dit verband heeft de ngo beslist ook de tweeledigheid man-vrouw te bespreken om zo de rechten een meer gelijke invulling te geven. Maar in de veelvormige Boliviaanse context wordt gender gezien als een Westerse “koloniserende” benadering die op hevig verzet stuit. ‘In de “chachawarmi”, de cosmovisie van de Andesbevolking, geldt het “leadership als koppel” ’, zegt Sophie Charlier, een van de evaluatoren. ‘Man en vrouw kunnen pas de status van volwassene en van sociaal actor verwerven als ze elk met hun wederhelft samenkomen in de maatschappij, op die manier de eenheid van de sociale persoon aanvullend.’ Tegen deze achtergrond ligt de bespreking van het thema gender moeilijk, temeer daar de dekolonisatie niet gepaard gaat met een “ontmanteling van het patriarchaal stelsel”. De man neemt immers nog steeds het voortouw in de maatschappij terwijl de vrouw een helpende hand toesteekt, huiselijke taken op zich neemt en moeilijk toegang krijgt tot grondstoffen. Daarom organiseerde Broederlijk Delen een gedachtewisseling met de partners, waarbij het volgende beeld werd gebruikt: om te kunnen vliegen, moet de condor (symbolische vogel in het Andesgebergte) twee vleugels hebben die even sterk zijn

Bestrijding van honger

Wat? Multisectoraal programma “Desnutricion Cero”, geënt op het nationaal sectoraal plan, tegen ondervoeding bij kinderen onder de 5 jaar

Door wie? CT-CONAN (Comité Técnico-Consejo Nacional de Alimentación y Nutrición) waar verschillende landen toe bijdragen, onder andere België (BTC) via een gemeenschappelijk fonds

Gendergelijkheid is in dit programma niet de hoofddoelstelling. Maar volgens evaluator Sophie Charlier ‘treft men er een typische situatie aan, omdat het project eerst en vooral vrouwen bereikt aangezien zij voor het eten moeten zorgen. Vooral de vrouwen moeten dus de ondervoeding in het gezin aanpakken. De familiale rol van de vrouw werd in aanmerking genomen, maar die van de man werd buiten beschouwing gelaten. Er is geen sprake van een gedeelde verantwoordelijkheid.’ Nochtans is er wel degelijk een gedeelde verantwoordelijkheid, maar door een verkeerde interpretatie van gender werden belangrijke vragen niet gesteld: wat is prioritair in het gezinsbudget, welk aandeel van de oogst kan op de markt worden gebracht en welk deel moet voor het gezin opzij worden gezet?

 

Dynamisme van vrouwen in het onderwijs

Wat? Onderwijs met een culturele benadering (versterking van het ministerie van Onderwijs, van de Consejos educativos de los Pueblos Originarios en van de universiteit van Tierras Bajas)

Door wie? APEFE (Association pour la promotion de l’Education et de la Formation à l’Etranger)

De Boliviaanse regering had het plan opgevat de lerarenopleiding op te waarderen tot een licentiaat. APEFE zou dat proces begeleiden. Er was niets concreets afgesproken over gendervraagstukken en men ging ervan uit dat volgens het wereldbeeld van de Andesbevolking vrouwen zeer waarschijnlijk niet wilden/konden deelnemen aan de opleiding. Grote verrassing: het merendeel van de kandidaten voor de opleiding zijn vrouwen. ‘De gevolgen zijn indrukwekkend, zowel voor de lerarenopleiding als voor het oudercomité. Er zijn belangrijke getuigenissen waaruit blijkt dat er een bewustzijn groeit over intrafamiliaal geweld en de genderrelatie in het gezin. Het project had dus onrechtstreekse gevolgen en gaf de aanzet tot echte empowerment.’ Opmerkelijk: de impact op gendergelijkheid heeft eerder te maken hebben met het dynamisme van de vrouwen dan met de doelstellingen van het project op zich.

 

Vrouwelijke brandweerlieden

Wat? Samenwerking tussen gemeenten voor het oprichten van een brandweerkorps van vrijwilligers en van een fietspatrouille van de guarda municipal in Tarija

Door wie? Gemeente Brasschaat

De uitwisseling tussen de brandweer van Brasschaat en die van Tarija heeft onvoorziene gevolgen gehad inzake gender! In het begin ging het om uitwisselingen op gemeentelijk niveau tussen twee brandweerkazernes. Maar toen de brandweerlieden van Tarija op bezoek waren in België zagen ze een zeer dynamische brandweervrouw aan het werk. Dat voorbeeld vond navolging aan Boliviaanse kant. Vandaag telt de kleine brandweerkazerne van Tarija bijna evenveel vrouwelijke als mannelijke vrijwilligers. De vrouwen maken er een erezaak van om dezelfde opleiding te volgen als hun mannelijke collega’s en dezelfde taken te hebben. Daardoor hebben de vrouwelijke vrijwilligers een sterker zelfbeeld ontwikkeld. En dat er nu in gemengde ploegen wordt gewerkt, biedt veel voordelen: bij een ongeluk zijn de vrouwelijke brandweerlieden beter geschikt om vrouwelijke slachtoffers psycho-medische bijstand te verlenen. Ook bij de politie werd vastgesteld dat gemengde fietsbrigades doeltreffender optreden bij straatgeweld. Een gemengd team lijkt het risico op gewelddadige reacties te verkleinen en de dialoog met de daders te bevorderen.

 

Biblio

EVALUACIÓN DE GÉNERO Y DESARROLLO EN LA COOPERACIÓN BELGA, estudio de caso de Bolivia

Elizabeth Andia Fagalde y Sophie Charlier - con la colaboración de Rocío Jiménez

 

 

Evaluatie van de Belgische Otwikkelingssamenwerking

De Bijzondere Evaluator (BZ) heeft in maart jongstleden de evaluatie van het gender- en ontwikkelingsbeleid van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking bekendgemaakt. De evaluatie werd uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen en betrof 50 projecten die door BTC werden uitgevoerd tijdens de periode 2008-2013. Zijn besluit: ‘Ondanks een sterk kader (wetten, resoluties, procedures, instrumenten) is de Belgische Ontwikkelingssamenwerking in het algemeen er niet in geslaagd om een substantiële bijdrage te leveren aan gendergelijkheid.’ Er is sprake van een diepe ‘kloof tussen het beleid en de daadwerkelijke uitvoering van dat beleid.’

Tal van initiatieven stoten op expliciet en impliciet verzet binnen de ontwikkelingsorganisaties. Daarbij bestaat er een groot onbegrip over het concept "gender mainstreaming" als holistische benadering. Maar toch lijken ‘projecten in sectoren als onderwijs, gezondheidszorg en economische ontwikkeling in sommige gevallen wel succesvol te zijn op het vlak van gendergelijkheid’. De evaluator heeft 8 algemene aanbevelingen geformuleerd. Voor meer info, raadpleeg: www.dg-d.be > onze werkmethoden > Dienst Bijzondere Evaluatie.

 

Bolivia Gender
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 18 /17 Met gelijke kansen krijgt honger geen kans