Ongelijkheid: ligt de lat hoog genoeg?

Leïla Bodeux - 0xfam-Solidarité
01 december 2015
Dat er een aparte SDG bestaat gewijd aan ongelijkheid, is voor een groot deel te danken aan de inspanningen van de civiele samenleving. Glo.be laat Oxfam International, één van de pleitbezorgers, aan het woord.

Grote ambities

17 SDG’s en 169 doelwitten om extreme armoede uit te roeien in het kader van een duurzame ontwikkeling. Sceptici zullen met spijt vaststellen dat het een lange ‘shopping list’ is. Optimisten zullen zich dan weer verheugen over een meer systematische aanpak van de armoede waarbij getracht wordt meer te doen dan symptomen bestrijden. Ook Oxfam verheugt zich over de nieuwe, meer holistische agenda die ‘niemand aan de zijlijn wil laten staan’. Dat sluit immers aan bij onze inzet voor de mensenrechten en onze strijd tegen alle vormen van ongelijkheid die armoede en uitsluiting in stand houden. Maar de weg is nog lang …

SGD10 heeft tot doel ‘de ongelijkheid binnen en tussen landen te verminderen’ en de betreffende doelwitten hebben onder andere betrekking op het fiscale en budgettaire beleid, de sociale bescherming, de regulering van de financiële markten of nog op een inclusieve besluitvorming. Het doelwit inzake inkomensongelijkheid luidt als volgt : ervoor zorgen dat tegen 2030 het inkomen van de armste 40% van de  bevolking sneller stijgt dan het gemiddeld nationaal inkomen, en wel op een duurzame wijze. Dat mag een stap in de goede richting zijn, maar met deze formulering werd de kans gemist iets te doen tegen de extreme concentratie van rijkdom in de handen van enkelen waardoor de vicieuze cirkel van ongelijkheid in stand wordt gehouden.

 

Op de voorgrond een man met fiets met op de achtergrond een poster van een businessman in privévliegtuig
© G.M.B. Akash/Panos Pictures

Wanneer de 1% de dans leidt

Oxfam klaagt het feit aan dat binnenkort 1% van de wereldbevolking meer dan de helft van de wereldrijkdom zal bezitten en dat 7 personen op 10 in een land leven waar de economische ongelijkheid in de afgelopen 30 jaren is toegenomen. Het overheersende neoliberale economische model heeft de positie van de staat ingeperkt alsook zijn rol bij de herverdeling van de rijkdom en de financiering van basisdiensten zoals gezondheidszorg of onderwijs, met de ondermijning van de sociale cohesie tot gevolg. Vooraanstaande economen, Barack Obama, Paus Franciscus, de Bretton Woods-instellingen erkennen unisono dat de groeiende ongelijkheid en het gebrek aan herverdelende beleidsmaatregelen de economische en menselijke ontwikkeling afremmen. Door enkel in te zetten op de verbetering van het inkomen van de armste 40% van de bevolking en aandacht te hebben voor de vergelijking van hun inkomen met de groei van het bnp gaat het VN-programma inzake duurzame ontwikkeling aan de kern van het probleem voorbij. Het is absoluut nodig de kloof te dichten tussen de extreem rijken (de 1% of 10%) en de meerderheid van de bevolking om ervoor te zorgen dat het inkomen uit kapitaal niet langer meer opbrengt dan het inkomen uit arbeid, zoals Thomas Piketty in zijn spraakmakend werk ‘Kapitaal in de 21ste eeuw’ heeft aangetoond. Zo valt het bijvoorbeeld te betreuren dat er geen rekening werd gehouden met het voorstel van Joseph Stiglitz: het inkomen na belasting van de rijkste 10% mag niet hoger zijn dan het inkomen na transferts van de armste 40% van de bevolking (Palma-ratio).

 

Weg met fiscale paradijzen

De ‘machtsovername’ door een elite die wetten en politieke beslissingen in haar eigen voordeel beïnvloedt, wordt ook miskend. Dat 1700 lobbyisten trachten de financiële hervormingen van de EU uit te hollen, heeft bijvoorbeeld negatieve gevolgen. Het samenspannen van de politiek en de verdedigers van economische belangen ondermijnt de democratie en het sociaal contract tussen de staat en de burgers. Volgens de ngo Transparency international is 70% van de Belgen van mening dat de regering de belangen van de elite steunt. De wereldwijde ongelijkheid en armoede die ook 123 miljoen Europeanen bedreigen, kunnen niet worden aangepakt zonder te raken aan de privileges van de rijkste 1% terwijl Jan met de pet verder gebukt gaat onder de almaar nieuwe besparingsmaatregelen. Het is onmenselijk en onlogisch dat sinds 2009 één miljoen vrouwen gestorven zijn bij de bevalling omdat ze geen toegang hadden tot gezondheidsdiensten, terwijl in dezelfde tijdspanne het aantal miljardairs is verdubbeld.

De fiscale ongelijkheid moet worden bestreden om de ongelijkheid te verminderen, maar ook opdat de staat opnieuw zijn herverdelende taak kan vervullen en de openbare diensten kan financieren. Rijke en arme landen zitten in hetzelfde schuitje en zijn overgeleverd aan een mondiaal fiscaal systeem dat versnipperd en verouderd is. De staten wedijveren met elkaar en leggen de lat almaar lager om bedrijven en andere grote kapitalen toch maar het meest voordelige fiscaal stelsel aan te bieden, zoals bleek bij het LuxLeaks- en SwissLeaks-schandaal. Vooral ontwikkelingslanden trekken aan het kortste eind. Volgens de VN lopen ze elk jaar
100 miljard dollar mis door belastingontduiking van bedrijven. Driekwart van de wereldbevolking beschikt niet over een aangepast systeem van sociale bescherming. Elk jaar glijden 100 miljoen mensen af in de armoede door de medische kosten die ze moeten betalen. Een sterke politieke wil is cruciaal om het geld dat in een losgeslagen financieel systeem als sneeuw voor de zon verdwijnt, te mobiliseren voor de financiering van deze onvolkomenheden.

 

Een meer scheidt rijke appartements blokken van krottenwijken
© UN Photo/Kibae Park

Een echte ommekeer is nodig

De nieuwe ontwikkelingsagenda blijft te bescheiden en stelt onze manier van produceren en consumeren niet in vraag. Er bestaat namelijk ook ongelijkheid in de klimaat- en milieuproblematiek: 20% van de wereldbevolking doet aan overconsumptie en verbruikt 80% van de natuurlijke hulpbronnen waarvan de armsten afhankelijk zijn en draagt zo bij tot de milieuschade. Een ingrijpende verandering van het mondiale economisch en financieel bestuur werd ook van de agenda geschrapt. Verder is er ook geen sprake van een grondige wijziging van de handelsregels die het pad effenen voor de overconsumptie van de natuurlijke hulpbronnen, de flexibilisering van de werknemers en de verschuiving van de winsten van multinationale bedrijven naar de ontwikkelde landen.

In hun redevoeringen hebben de Belgische leiders aandacht voor sociale inclusie en erkennen ze dat een ongelijke groei niet goed is voor de meerderheid van de bevolking. Deze thema’s komen zowel in de beleidsnota over ontwikkelingssamenwerking van minister De Croo als in de rede van premier Charles Michel voor de Algemene Vergadering van de VN aan bod. Het is inmiddels hoog tijd om  ambitieus plannen op te stellen in de strijd tegen ongelijkheid!

 

Meer weten

 

« Even It Up: time to end extreme inequality» & « Making it happen. Oxfam’s proposals for the post-2015 framework », Oxfam (2014), www.oxfam.org

Ongelijkheid Oxfam Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen
Terug Samenwerking
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 13 /12 Geen ontwikkeling zonder vrede