Strijd tegen aids nog lang niet gestreden

Antoine Delers
18 juli 2019
Sinds het aidsvirus eind jaren zeventig werd ontdekt, zijn meer dan 35 miljoen mensen eraan gestorven. Daarmee blijft aids wereldwijd een ernstig probleem van de volksgezondheid.

Wat is hiv?

Het human immunodeficiency virus (hiv) verzwakt de afweersystemen van het lichaam tegen infecties en bepaalde soorten kanker. Doordat de witte bloedcellen minder goed functioneren, gaat het immuunsysteem bij geïnfecteerde personen steeds meer achteruit (= immunodeficiëntie). Dat verhoogt het risico op infecties, kanker en andere ziekten. De meest gevorderde fase van de hiv-infectie is het ‘verworven immunodeficiëntiesyndroom’ (acquired immunodeficiency syndrome of aids).

Het virus kan worden overgedragen door de uitwisseling van verschillende lichaamsvloeistoffen (bloed, moedermelk, sperma en vaginale afscheiding) van hiv-geïnfecteerden. Risicogedrag omvat onder meer onbeschermde anale of vaginale penetratie, het delen van naalden bij het injecteren van drugs, risicovolle bloedtransfusies en weefseltransplantaties. Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) verhogen het risico op seksuele overdracht.

De symptomen variëren naargelang het stadium van de infectie. In de eerste maanden nadat het virus is opgelopen, kunnen patiënten griepachtige symptomen ontwikkelen (koorts, hoofdpijn, keelpijn, enz.). In sommige gevallen zijn er zelfs helemaal geen symptomen, wat het risico op besmetting vergroot. Naarmate de immunodeficiëntie toeneemt, kunnen ook andere ziekteverschijnselen optreden. Indien hiv onbehandeld blijft, kunnen zich ernstige ziekten zoals tuberculose voordoen.

Hiv in enkele cijfers

  • Eind 2017 leefden ongeveer 36,9 miljoen mensen met hiv, waaronder 1,8 miljoen kinderen. Datzelfde jaar stierven 940.000 geïnfecteerde personen aan een of meer hiv-gerelateerde oorzaken.
  •  Afrika is de zwaarst getroffen regio, met 25,7 miljoen hiv-besmettingen. Twee derde van het aantal nieuwe infecties wereldwijd doet zich voor in Afrika.
  •  Volgens schattingen zijn slechts 75% van de mensen die het virus hebben opgelopen zich daarvan bewust.
  • 21,7 miljoen patiënten kregen in 2017 een antiretrovirale behandeling (ART), waaronder 80 procent hiv-positieve zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.
  • Tussen 2000 en 2017 is het aantal nieuwe infecties met 36% gedaald. Ook het aantal hiv-gerelateerde sterfgevallen is met 38% gedaald. Dankzij ART-therapie konden 11,4 miljoen mensenlevens worden gered.

Bron: WHO

Screening

Screening laat toe om na te gaan of er antilichamen aanwezig zijn die het lichaam tegen hiv verdedigen. De meeste mensen produceren antilichamen binnen de 28 dagen na de infectie, maar vaak kunnen deze in een vroeg stadium van de ziekte niet worden opgespoord. Daarom is het beter om na het risicogedrag even te wachten met de screening. Bij alle personen die aanvankelijk als positief worden gediagnosticeerd, ondergaan in principe een tweede test om de mogelijkheid van fouten in de resultaten uit te sluiten. De screeningstest moet wel vrijwillig zijn, het recht om te weigeren wordt erkend.

Het is belangrijk om zich na risicogedrag (onbeschermde seks, gescheurd condoom, delen van naalden, enz.) te laten testen, al was het maar om te weten waar je staat en om jezelf gerust te stellen. Een zo vroeg mogelijke diagnose van hiv is essentieel voor een snelle behandeling van de ziekte.

 

Preventie

Als individu kan je het infectierisico verminderen door je minder bloot te stellen aan risicofactoren. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn de belangrijkste benaderingen van hiv-/aidspreventie:

  • gebruik van het mannen- of vrouwencondoom;
  • hiv- en soatesten en advies (soa = seksueel overdraagbare aandoening);
  • de vrijwillige medische besnijdenis van mannen;
  • het gebruik van antiretrovirale geneesmiddelen voor preventie;
  • een einde maken aan de overdracht van hiv van moeder op kind.
Een gezondheidswerker prikt wat bloed uit een vinger van een jongen in Oeganda.
© Shutterstock

Behandeling

Op dit moment kunnen hiv-infecties niet worden genezen. Er bestaat echter wel een ‘tritherapie’ op basis van drie antiretrovirale geneesmiddelen (ARV’s) die het virus onder controle houdt en helpt voorkomen dat het wordt overgedragen. Daardoor kunnen mensen met hiv een lang en productief leven leiden. Deze antiretrovirale behandeling (ART) zorgt ervoor dat het virus zich in het lichaam niet vermenigvuldigt, maar geneest de infectie niet. Ze stelt het immuunsysteem wel in staat om geleidelijk zijn vermogen te herstellen om infecties te bestrijden.

 

De resterende grote uitdagingen

De WHO wijst op vier belangrijke uitdagingen die moeten worden aangegaan om aids effectief te bestrijden:

  1. De overdracht van het virus voorkomen door preventieprogramma’s aan te passen aan de personen die het grootste risico lopen en door de toegang te vergemakkelijken tot doeltreffende methoden om infectie te vermijden.
  2. De toegang tot ART-therapie uitbreiden tot alle hiv-patiënten en de toegang tot screeningsdiensten vergemakkelijken, aangezien ongeveer een kwart van de geïnfecteerde personen niet weet dat hij drager is van het virus.
  3. De resistentie tegen ARV-geneesmiddelen - een groeiend fenomeen dat wetenschappers zorgen baart - zo veel mogelijk beperken.
  4. Handhaven van de wereldwijde financiering voor een duurzame reactie op hiv.

 

Enkele Belgische acties tegen aids

 

Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen (ITG)

Het belang van het ITG op vlak van aidsonderzoek is onmiskenbaar. Dankzij dit instituut werd aids erkend als een ziekte die zowel hetero- als homoseksuelen treft en die zich voor het eerst heeft ontwikkeld in de arme regio’s van het Afrikaanse continent. Al decennialang biedt het ITG medische diensten aan en vervult het een voortrekkersrol in de strijd tegen de taboes waarmee mensen met hiv in België worden geconfronteerd. Het ITG leverde een aanzienlijke bijdrage aan de basis van het wereldwijd onderzoek rond aids.

 

Enabel

Enabel, het Belgisch Ontwikkelingsagentschap, is op het terrein actief in de strijd tegen aids. Zo heeft de organisatie tussen 2011 en 2019 in Burundi een project uitgevoerd ter ondersteuning van het Nationaal Gezondheidsinformatiesysteem (SNIS) van het ministerie van Volksgezondheid en Aidsbestrijding, met een budget van ongeveer 8 miljoen euro. Enabel bestrijdt tevens seksueel overdraagbare aandoeningen in Noord-Mali en beschikt daarvoor over een budget van ongeveer 355.600 euro.

 

The Global Fund

Het Wereldfonds voor de bestrijding van aids, tuberculose en malaria is een stichting zonder winstoogmerk die in het kader van de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) middelen mobiliseert en investeert om een einde te maken aan de epidemieën van hiv, tuberculose en malaria. België heeft tot op heden in totaal 241,9 miljoen euro bijgedragen aan het Global Fund. Daarmee is het de 16de publieke donor van het fonds.

 

UNAIDS

UNAIDS is een programma van de Verenigde Naties dat het werk coördineert van de verschillende gespecialiseerde VN-organisaties met als doel een einde te maken aan de aidspandemie als bedreiging voor de volksgezondheid. In 2016 tekende België een nieuwe financieringsovereenkomst, waarmee het zijn jaarlijkse bijdrage van 3 miljoen euro aan UNAIDS hernieuwde voor de periode 2017-2020.

 

Bron: WTO, ITG, Enabel, Global Fund, UNAIDS

 

 

Gezondheid Aids
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 3 /22 3D-printen helpt revalidatie in Afrika