Switching the poles: naar een volwassen samenwerking tussen Noord en Zuid

Chris Simoens
01 december 2014
Het Instituut Tropische Geneeskunde wil meer dan ooit inzetten op sterke partners in het Zuiden. Want alleen zo kan Noord en Zuid op gelijke voet met elkaar omgaan. En bijgevolg ontwikkelingshulp op termijn overbodig maken.

Het Instituut Tropische Geneeskunde (ITG) is al actief sinds de Belgische koloniale tijden. Vandaar zijn ligging in Antwerpen waar de zieken uit de kolonies per boot in de Congodokken toekwamen. Het was toen vooral een ziekenhuis voor mensen die uit de tropen terugkeerden en een opleidingsinstituut voor hen die naar de tropen trokken. Maar na de dekolonisatie in 1960 groeide het ITG uit tot een toonaangevend expertisecentrum in de tropische (dier)geneeskunde, met inbegrip van aids. Het doet aan onderzoek, verzorgt opleidingen en verleent medische diensten. Zo is er een dagkliniek voor hiv-patiënten en kan je er terecht voor diagnose en behandeling van tropische ziekten. En niet te vergeten, wie de vleugels wil uitslaan naar verre tropische oorden, vindt er alle info over de ziekterisico's (www.reisgeneeskunde.be) en kan zich laten vaccineren.

 

Raamakkoorden

Al valt het instituut sinds 1988 onder het Vlaamse ministerie van Onderwijs, de link met België en de wereld heeft het nooit verloren. Zo sluit het sinds 1998 raamakkoorden af met de Belgische Ontwikkelingssamenwerking. Met de verkregen fondsen werkt het ITG aan sterke partners in het Zuiden. Op 15 jaar tijd haalden 101 mensen uit het Zuiden hun doctoraat en kregen meer dan 1250 studenten een studiebeurs. Daarnaast resulteerde de samenwerking met de 24 zuidelijke partnerinstellingen in meer dan 800 wetenschappelijke publicaties.

Hoe versterkt het ITG haar partnerinstellingen in het Zuiden? 'Alvast niet door er labo's te bouwen of lonen te betalen', zegt Bruno Gryseels, directeur van het ITG. 'Dan loop je het risico dat na afloop van het project niemand zich verantwoordelijk voelt en alles stilvalt. Wij zetten eerder in op opleiding en het versterken van de managementcapaciteiten.' Met andere woorden hen bijbrengen hoe ze een instelling organiseren en zelf fondsen kunnen vinden.

Groep dokters bekijken een product
© ITG/IMT

Switching the poles

Vaak moeten de partners van start gaan zonder dat de eigen overheid veel interesse in hen heeft. Dan komt het erop aan resultaten te boeken waarmee ze de aandacht kunnen trekken.

Essentieel is ook dat de partnerinstellingen in het Zuiden zelf hun onderzoeksprioriteiten bepalen. Tropische ziekten en gebrekkige gezondheidszorg in ontwikkelingslanden kunnen en moeten immers door de landen in kwestie zelf aangepakt worden, vindt het ITG. Alleen zo wordt de versterking van de partners duurzaam verankerd. 'De collega's in Antwerpen helpen ons om de prioriteiten te realiseren die wij zelf bepalen, dat karakteriseert onze bijzondere samenwerking', zegt dr. Halidou Tinto van de Clinical Research Unit of Nanoro (Burkina Faso). 'Zo kunnen we geleidelijk het tekort aan onderzoekers en goed opgeleid personeel in Afrika wegwerken, en Noord en Zuid op hetzelfde niveau krijgen.'

Een relatie van gelijkwaardige partners die de traditionele donor-ontvanger-relatie vervangt, dat is het doel. 'Switching the poles', als het ware: de polen wisselen. En dat werd meteen de titel van de documentaire die met 5 voorbeelden illustreert hoe die switch kan gemaakt worden. 'Ontwikkelingshulp is eindig, maar wetenschap kent géén einde', besluit Gryseels. 'Een sterk ITG kan niet zonder sterke partners in het Zuiden.'

 

www.itg.be

Bekijk de documentaire Switching the poles op switchingthepoles.itg.be

Een malariavaccin in Burkina Faso

Dr. Halidou Tinto (Burkina Faso) behaalde in 2006 aan het ITG zijn doctoraat over malariaresistentie. Dankzij een 'terugkeerbeurs' van het ITG had hij nadien in zijn land alle tijd om fondsen te werven. En dat lukte. Van het malaria vaccine initiative - gevoed door de Bill & Melinda Gates Foundation - kreeg hij 7 miljoen dollar verspreid over 5 jaar. Hij richtte het Clinical Research Unit of Nanoro (CRUN) op, dat mee klinische testen uitvoert voor het malariavaccin RTS,S. Pas nadien kwam de overheid over de schreef: vandaag heeft Tinto’s dorp elektriciteit. Zijn staf van 254 medewerkers ontvangt onderzoekers vanuit heel Afrika die er ‘goede klinische praktijken' komen leren.

'Aanvankelijk heeft het ITG mijn team mee gecoacht om de klinische testen uit te voeren', zegt Tinto. 'Het toonde de weg hoe we heel goed kunnen presteren. Daarom is het leuk dat ik nu zelf iets kan terugdoen. Binnen het malaria vaccine initiative heb ik het ITG gesubcontracteerd wat hen wat fondsen opleverde!'

Malaria is een enorm probleem in Burkina Faso, elk jaar zijn er 7 miljoen nieuwe gevallen. 'Had ik de terugkeerbeurs niet gekregen, dan was ik allicht naar de VS getrokken voor een grootse carrière. Maar nu heeft mijn werk een impact op het leven van duizenden mensen in mijn land.'

Foto Halidou Tinto
© ITG/IMT

Leishmaniasis in Peru

Dr. Dalila Martínez is een Peruaanse arts gespecialiseerd in interne ziektes. Momenteel werkt ze aan een doctoraat aan het ITG met een sandwich-beurs. Dat betekent dat ze maar korte tijd in Antwerpen werkt, het grootste deel van haar tijd besteedt ze aan veldwerk in haar thuisbasis, het Instituto de Medicina Tropical 'Alexander von Humboldt' (IMTAvH). Zo behoudt ze voeling met haar land van herkomst.

Haar onderwerp is Leishmaniasis, een verwaarloosde ziekte die vooral in de jungle en de hooglanden voorkomt. Omdat vooral armen erdoor getroffen worden, staat de farmaceutische industrie niet te springen om een geneesmiddel te ontwikkelen. Daarom zoekt het IMTAvH samen met het ITG zelf naar een betere behandeling en een snelle diagnose.

Maar het IMTAvH bestudeert ook andere ziektes. 'Voor de behandeling van 'vrijlevende amoebes' gebruiken we sinds 2008 een cocktail van geneesmiddelen', zegt Martínez. 'De VS hebben zelfs het protocol overgenomen. Buitenlanders komen bij ons cursus volgen, die van hetzelfde niveau is als de London School.'

Over haar studie aan het ITG klinkt ze heel tevreden. 'Ik leer er onderzoekers uit andere landen kennen die voor dezelfde uitdagingen staan als ik.' Want makkelijk is het niet. 'Peru wordt als middeninkomensland beschouwd, maar het is toch maar een grensgeval. Het overheidsbudget voor gezondheidszorg is bij de laagste ter wereld.'

Foto Dalila Martinez-Medina
© ITG/IMT

Betrouwbaardere gezondheidszorg in India

Dr. Devadasan, oud-ITG-student, richtte in 2005 het Institute of Public Health op in Bangalore (India). Zijn grote bekommernis is een betere gezondheidszorg voor de armen. Want in India is een groot deel van de gezondheidszorg in private handen en de kwaliteit is vaak ondermaats. Er zijn immers geen attesten nodig om een kliniek te openen. Bovendien worden vaak onnodige behandelingen uitgevoerd om meer geld te kunnen verdienen. Toch verkiest de bevolking privé-artsen. Want al is de publieke gezondheidszorg gratis, de wachtrijen zijn er lang en de artsen onvriendelijk. Resultaat: de kosten voor medische zorg drijven jaarlijks 60 miljoen mensen in de armoede.

En daar wil dr. Devasan, samen met het ITG, aan verhelpen. Zo ontwikkelde hij een uniek e-learningprogramma voor volksgezondheidsmanagement, gericht naar professionele hulpverleners. Hij doet ook onderzoek, onder meer naar de preciese tekortkomingen van de publieke gezondheidsdiensten. Het IPH vormt ook lokale gezondheidswerkers in een sloppenwijk in Bangalore.

'Wat mijn relatie met het ITG zo bijzonder maakt, is de solide basis van vertrouwen en transparantie', zegt dr. Devadasan. 'We behandelen elkaar als gelijken en we leren van elkaar. We hebben een waarachtig partnerschap.'

Foto N. Devadasan
© ITG/IMT
ITG Peru India Burkina Faso
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 12 /16 Wat is een universele ziektekostenverzekering?