Verborgen uitdagingen, een halve eeuw Damiaanactie

Koen Van den Abeele - Damiaanactie/Action Damien
01 december 2014
Geïnspireerd door Pater Damiaan strijdt Damiaanactie al een halve eeuw tegen lepra. Maar ook tuberculose en berglepra pakt ze aan.

 

Damiaanactie en lepra: de mens op de eerste plaats

'Hidden Challenges', de titel van het Internationaal Lepracongres eind vorig jaar in Brussel, geeft weer dat er nog verborgen uitdagingen zijn in de strijd tegen lepra. Als officiële gastheer zorgde Damiaanactie ervoor dat de uitdagingen opnieuw op de internationale agenda staan. Want deze eeuwenoude en geduchte aandoening geeft zich tot de dag van vandaag niet gewonnen. Wereldwijd registreren we jaarlijks meer dan 250.000 nieuwe patiënten, voornamelijk in India. Een cijfer dat de afgelopen tien jaar stagneerde. Ook in de andere landen waar Damiaanactie actief is, duiken nog nieuwe patiënten op.

Lepra werd door de WHO ondergebracht in de reeks van 17 'neglected tropical diseases' waarvoor de aandacht dreigt verloren te gaan. Doordat nationale gezondheidsstructuren aandacht en middelen verdelen over al deze ziekten, gaat de gespecialiseerde kennis en ervaring in het herkennen en opsporen van lepra achteruit. Daarom zet Damiaanactieprogramma's op voor het behoud van deze expertise. Want vandaag kan elke persoon die besmet raakt met lepra genezen, op voorwaarde dat de juiste diagnose tijdig wordt gesteld. Een tweeledige opdracht: niet alleen nieuwe gevallen detecteren, maar ook de directe omgeving screenen. Dat vraagt een goed uitgebouwd netwerk van medisch geschoold personeel dat hiervoor de nodige tijd krijgt. En net op dat vlak stelt Damiaanactie vast dat de situatie in de meeste landen ruim ontoereikend is.

Het WHO gaat er van uit dat we in een laatste fase zitten met nog slechts enkele gevallen van lepra. Daardoor verdwijnt stilaan de interesse en bijgevolg ook de kennis over lepra. Maar met 250.000 nieuwe zieken per jaar is het einde nog niet in zicht. Damiaanactie vraagt dan ook met aandrang meer aandacht voor lepra. Doorgaan tot de laatste patiënt gevonden en genezen is blijft het doel. Gericht werken voorkomt dat de inspanningen voor de strijd verzwakken en dat men menselijke en sociale aspecten zoals armoede uit het oog verliest.

Pater Damiaan

 

Pater Damiaan wordt in 1840 als Jozef De Veuster in Tremelo (Vlaams-Brabant) geboren. In 1873 vestigt hij zich op het eiland Molokai (Hawaï). Er leven 816 melaatsen in afzondering zonder enige geneeskundige zorg. Damiaan reorganiseert de gemeenschap en loopt zelf lepra op. Hij sterft op 49-jarige leeftijd in 1889. In 2009 wordt hij heilig verklaard.

Foto Pater Damiaan op jonge leeftijd
© Damiaanactie

Damiaanactie, meer dan lepra

Oorspronkelijk bestreed Damiaanactie enkel lepra, niet veel later ook tuberculose. Vandaag staat tuberculose cijfermatig op de eerste plaats, zoals blijkt uit het werkjaar 2013, waarin 299.378 tbc-patiënten werden genezen tegenover 25.990 leprapatiënten.

De ondersteuning van de nationale tbc-programma' s maakt een belangrijk deel uit van de Zuidwerking van Damiaanactie. In de projectlanden helpt ze mee om structureel de bestrijding aan te pakken, en geeft ze advies, training en daadwerkelijke ondersteuning waar nodig. Daarnaast wijst ze de gezondheidsdiensten op mogelijke tekortkomingen. De uitbouw van een goed functionerend labonetwerk (met het oog op opsporing) is meestal een van de concrete maatregelen in dit kader.

Damiaanactie gaat ook actief op zoek naar 'blinde vlekken' in de programma's en maakt een verschil door patiënten te helpen die vaak uit de boot vallen. Zo vraagt de behandeling van multi-drug-resistente tuberculosepatiënten een gespecialiseerde aanpak. Dergelijke programma's zijn voor de meeste gezondheidsdiensten een brug te ver. Damiaanactie probeert hier dan ook concreet in de bres te springen door zelf initiatieven te ontwikkelen die complementair zijn aan bestaande programma's: gespecialiseerde labo’s en ziekenhuizen, isolatiekamers, …

In Centraal-Amerika pakt Damiaanactie leishmaniasis (berglepra) aan. Deze ziekte wordt veroorzaakt door een bloedparasiet, die zich meestal in het bloed van kleine zoogdieren bevindt. Via de zandvlo komt de parasiet bij de mens terecht. De gevolgen van de besmetting zijn afhankelijk van het soort berglepra. Van knobbels in het gezicht tot bloedarmoede met de dood tot gevolg. Naast de lichamelijke zijn er ook geestelijke en sociale gevolgen, patiënten worden net zoals leprapatiënten door anderen gemeden en verstoten. Opsporing, behandeling en onderzoek vormen ook hier de hoekstenen. Damiaanactie maakt ook actief werk van een vaccin voor de behandeling van berglepra.

Man houdt de arm van besmette patiënt vast
© Damiaanactie

Werking

Vier principes sturen de werking van Damiaanactie. Zo gaat de organisatie enkel in een land aan de slag op vraag van lokale overheden en dit op lange termijn. Alleen op deze manier krijgt de uitbouw van structurele zorg, waarin er voldoende ruimte is voor opleiding en onderzoek, een degelijke kans. Verder zorgen ook de samenwerkende actoren en het bijna uitsluitend lokaal personeel voor een solide basis om elke patiënt de juiste zorg te bieden. Lokaal personeel inzetten is een bewuste keuze, zij kennen de gebruiken, communiceren vlot met patiënten en winnen makkelijk het vertrouwen. Zo ontstaat er per projectland een netwerk van medische hulp dat zelfs tot in ver afgelegen gebieden reikt.

Damiaanactie speelt geen 'cavalier seul': alle projecten situeren zich op nationaal en lokaal niveau. Samenwerking via de nationale lepra- en tbc-programma’s blijkt immers de meest doeltreffende manier om zoveel mogelijk mensen gezondheidszorg aan te bieden, al ontwikkelt Damiaanactie ook eigen complementaire projecten.

Deze basisprojecten hebben een socio-economische link, de 'care after cure', gaande van scholing tot startkapitaal voor een eigen zaakje. Patiënten worden vaak uitgestoten door de gemeenschap, re-integratie is dus essentieel. De projecten helpen ex-patiënten om opnieuw hun plaats in de samenleving te vinden.

De coördinatie van alle acties en de verdeling van de werkingsmiddelen gebeurt vanuit Brussel. De middelen worden verzameld via privé-giften, erfenissen, legaten en subsidies. En door het netwerk van vrijwilligers die jaar na jaar de traditionele stiftenverkoop houden in januari en andere acties opzetten in de loop van het jaar. Damiaanactie slaagt erin om het merendeel van haar middelen in te zetten voor de directe realisatie van haar doelstellingen. Dat doet ze door die middelen zoveel mogelijk aan te wenden in de projectlanden zelf en haar secretariaat in Brussel zo zuinig mogelijk te beheren. Damiaanactie gelooft dat ze op deze manier haar geloofwaardigheid als ngo beter gestalte geeft.

Damiaanactie vraagt met aandrang meer aandacht voor lepra. Doorgaan tot de laatste patiënt blijft het doel.

Behandeling van kind met lepra
© Damiaanactie

50 jaar Damiaanactie

1964 | In België zamelen verschillende organisaties geld in voor melaatsen in het Zuiden. Ze bundelen hun krachten en richten Damiaanactie op. De missie van deze niet-gouvernementele en apolitieke organisatie: wereldwijd de strijd aanbinden tegen de armoedeziekte lepra. En dit met de steun van de Belgische bevolking via een dynamisch netwerk van vrijwilligers.

2014 | Damiaanactie telt vandaag zo’n 1300 medewerkers overzee. Naast lepra gaat men ook de strijd aan tegen tuberculose en leishmaniasis in 14 projectlanden in Azië, Afrika en Centraal-Amerika. Maar niet op eigen houtje. Zo werkt Damiaanactie samen met de lokale regeringen en internationale gezondheidsorganisaties zoals WHO, ILEP en The Union.

WHO: Wereldgezondheidsorganisatie, ILEP: Internationale federatie van verenigingen die lepra bestrijden, The Union: internationale unie tegen tuberculose

 

Damiaanactie Gezondheid
Terug Mens
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 23 /24 Tropische ziekten voor beginners