Vervuiling: de vergeten massamoordenaar

Koen Vandepopuliere
01 september 2015
De gevolgen van klimaatverandering zijn niet min. Maar er bestaan nog andere, zwaar onderschatte milieuproblemen. Denk maar aan vervuiling met bijvoorbeeld lood, kwik of chroom. Talloze mensen worden er zwaar ziek van en het vormt zelfs de eerste doodsoorzaak in ontwikkelingslanden.

 

Onderzoek toont aan dat kinderen al door kleine hoeveelheden lood een IQ-verlies tussen de 5 en 15 oplopen

Wereldwijd doodt vervuiling meer dan 8,9 miljoen mensen per jaar. Vooral kinderen zijn het slachtoffer. De grote meerderheid - 8,4 miljoen - woont in lage- en middeninkomenslanden. Het aantal doden door vervuiling is dus drie keer groter dan het aantal doden door malaria en veertien keer groter dan het aantal dat bezwijkt aan aids. Toch sterven de meeste slachtoffers van vervuiling  niet; ze slepen zich door het leven in een ernstig verzwakt lichaam.

Oorzaken

Om in hun levensonderhoud te voorzien, verrichten mensen op kleinschalige manier gevaarlijke werkzaamheden. Neem Seynabou. In Thiaroye-Sur-Mer, een dorp nabij Dakar (Senegal) breekt ze autobatterijen open. Ze smelt de onderdelen in en rond haar huis. Zo recupereert ze het waardevolle lood. Ze doet dat ook als ze zwanger is of borstvoeding geeft. Maar lood is een neurotoxine dat permanente schade aan de hersenen veroorzaakt. Wie erdoor vergiftigd raakt, kan zich nog moeilijk concentreren, heeft evenwichtsstoornissen, bevende handen, ... Onderzoek toont aan dat kinderen al door kleine hoeveelheden lood een IQ-verlies tussen de 5 en 15 oplopen. Bovendien blijkt er een verband tussen hoge loodgehaltes in het lichaam van kinderen en de kans dat ze later geweld of andere misdaden plegen. Loodvergiftiging veroorzaakt ook schade aan het immuunsysteem. Bij hoge dosissen volgt de dood. Vijf van Seynabou's kinderen zijn eraan gestorven. Maar voor haar is het de enige manier om aan de kost te komen. Wereldwijd zitten 20 miljoen mensen in hetzelfde schuitje.

Een ander, vaak voorkomend probleem, is vergiftiging door kwik. Dankzij kleinschalige goudmijnbouw verdienen ongeveer 17 miljoen mensen hun brood. Onder meer in de Amazone-rivier in Latijns-Amerika. Maar kwik veroorzaakt mentale problemen zoals pathologische schuchterheid, snelle irritatie en leidt bovendien tot een verlaagd IQ, nierschade, spierzwakte, ...

Verlaten fabrieks- en mijnsites vormen eveneens een belangrijke oorzaak van gezondheidsproblemen. Een sterk vervuild gebied blijft immers achter. Toch is het een bron van inkomsten voor meer dan 25 miljoen mensen, bijvoorbeeld door metaalafval te verzamelen. Zo ook in Kabwe (Zambia) waar een loodmijn en de bijhorende smeltovens dood en verderf zaaien in een nabijgelegen stad met bijna 300.000 inwoners.

Ruim 15 miljoen mensen hebben te kampen met vervuiling door chroom. Dat wordt onder meer gebruikt in leerlooierijen in Bangladesh en tal van andere landen. Ook  lood en cadmium dat vrijkomt bij recycleren van beeldbuizen, zorgt voor problemen. Voorts vallen slachtoffers door dioxines en ‘PAK's’ die ontstaan bij het verbranden van met plastic omhulde kabels. Ten slotte komen er schadelijke stoffen vrij bij smeltovens, galvaniseren, productie van chemicaliën …

 

Mannen recycleren metaal
© GAHP

Grenzeloos

Het aantal mensen dat hun gezondheid door die vervuiling ernstig aangetast ziet, is ruim 20 keer groter dan het aantal dat erdoor sterft: ongeveer 200 miljoen. De meeste hebben niet eens ongezonde werkzaamheden verricht. Toxische deeltjes houden zich namelijk niet aan grenzen van dorpen of landen. Ze verplaatsen zich door de lucht, in het water en komen zelfs terecht in voedsel.

Werelwijd liggen milieurisicofactoren aan de basis van meer dan 80% van de regelmatig gerapporteerde ziektes. Kanker zou er in 13 à 20% van de gevallen aan te wijten zijn. In  lage- en middeninkomenslanden ligt dat percentage nog hoger; daar bedraagt de ziektelast door vervuiling 94%. Die situatie heeft ook gevolgen voor het Westen. Zo komt kwik terecht in tonijn en andere vis die hier wordt geconsumeerd en is er rijst aangetroffen met sporen van arsenicum en andere zware metalen.

Het aantal mensen dat hun gezondheid door die vervuiling ernstig aangetast ziet, is ongeveer 200 miljoen

Geld

De impact van vervuiling op mensenlevens heeft ook gevolgen voor de economie. Mensen zijn chronisch ziek, vaak werkonbekwaam, en dat weegt op de gezondheidszorg van hun land. In 2005 toonde onderzoek aan dat pollutie met kwikderivaten de economische productiviteit in de VS jaarlijks met 8,7 miljard dollar doet dalen. 600.000 kinderen hadden er immers een verlaagd IQ waardoor ze minder productief waren. De impact van vervuiling op de economie van lage- en middeninkomenslanden is nog groter. Daar zouden alleen al de kosten door luchtvervuiling 6 à 12% van het BNP bedragen. Luchtvervuiling veroorzaakt namelijk aandoeningen als astma, kanker en hartaanvallen. In 2013 bedroegen de kosten door luchtvervuiling in China 10% van het BNP, wat overeenkomt met 843 miljard euro.

Er is ook goed nieuws: er bestaan oplossingen om vervuiling een halt toe te roepen. Veel rijkere landen hebben namelijk al hun ergste vervuiling opgeruimd en hebben zo de nodige expertise en knowhow opgebouwd. Die moet worden overgebracht naar armere landen, samen met de nodige  fondsen. De situatie remediëren in die landen, zal bovendien slechts een fractie kosten van wat rijkere landen ervoor hebben neergeteld. Om vervuilde sites te identificeren, bijvoorbeeld, volstaat tegenwoordig al een apparaatje dat past in de palm van een hand.

Gemiddeld spenderen landen 1 à 2% van het BNP aan het milieu. De EU, die haar ergste vervuilingsproblemen in de achteruitkijkspiegel ziet, spendeerde in 2013 meer dan 108 miljard euro aan het milieu. België gaf er in dat jaar zo'n 3,8 miljard euro aan uit. Armere landen echter komen soms maar aan enkele honderdduizenden euro’s - terwijl zij nog maar aan het begin van het traject staan en met nog tal van andere hoogst urgente uitdagingen worden geconfronteerd.

Vervuiling door mijnen in Bolivia
© IRD

Van Millenniumdoelen tot klimaat

De pollutieproblematiek staat het bereiken van de Millenniumdoelen in de weg. Doel 4 ijvert voor minder kindersterfte, doel 5 wil gezonde moeders, doel 6 bestrijdt ziektes en 7 staat voor een duurzaam leefmilieu. Ondanks het grote belang kwam de kwestie de voorbije decennia lager op de milieuagenda te staan. De focus ligt meer op klimaatverandering en het behoud van biodiversiteit. Bovendien is vervuiling een risicofactor en geen ziekte, wat de impact verdoezelt.

Dankzij ontwikkelingshulp werd de streek waar Seynabou autobatterijen openbrak intussen gesaneerd. Zij en de andere vrouwen in het dorp kregen een startkapitaal voor kweektafels en hulpstoffen zodat ze nu zelf pindanoten, uien, tomaten, bonen en andere gewassen kunnen telen. In Thiaroye-Sur-Mer rennen vandaag veel kinderen rond. Gezonde kinderen, die mee zullen bouwen aan het welzijn van Senegal.

Meer info

http://www.gahp.net/new/

http://ec.europa.eu/eurostat

 

Vervuiling Milieu
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 5 /4 Zorgzaam omspringen met de bodem: we staan erop!