Vrouwelijke bemiddelaars zijn onmisbaar

Chris Simoens
23 mei 2018
Mevrouw Hanna Tetteh - ex-minister van Buitenlandse Zaken van Ghana en lid van FemWise-Africa – legt uit waarom vrouwelijke bemiddelaars essentieel zijn voor een duurzame oplossing van conflicten.

INTERVIEW

 

Welke rol spelen vrouwen tijdens conflicten?

Natuurlijk treft een conflict alle leden van een gemeenschap. Maar het valt toch op dat vooral mannen de wapens opnemen terwijl vrouwen en kinderen veeleer de slachtoffers zijn van het conflict. Ondanks hun slachtofferschap houden de vrouwen meestal de fragiele gemeenschappen bijeen. Zelfs tijdens een conflict slagen ze erin om een schijn van ‘normaal’ te creëren. Ze werken samen om problemen op te lossen die uit het conflict voortvloeien en zorgen voor een veilige plek voor hun families.

Als het moment is aangebroken om het conflict zelf aan te pakken, ontpoppen vrouwen zich als actieve vredebouwers. Heel vaak werken ze op hun eentje of nemen ze de leiding van informele vredesinitiatieven achter de schermen. Zo proberen ze het sociale weefsel van hun gemeenschappen te herstellen.

 

Waarom is er nood aan vrouwelijke bemiddelaars, in Afrika en elders?

Officiële bemiddelingen om tot een vredesakkoord te komen, worden veelal uitgevoerd door mannen. Veel Afrikaanse traditionele maatschappijen zijn patriarchaal, zij verliezen de rol van vrouwen uit het oog. Toch zijn het in de eerste plaats vrouwen die aandacht schenken aan het herstel van het sociale weefsel van hun gemeenschappen. En dat sociale weefsel is cruciaal voor een werkelijk duurzaam vredesproces.

Bovendien zijn vrouwen dikwijls de grootste slachtoffers bij een conflict. Ze hebben immers te lijden onder zowel lichamelijk als seksueel geweld. Deze zware trauma’s moeten erkend worden. Vandaar dat vredeonderhandelingen ook programma’s moeten voorzien om die trauma’s te verwerken. Mannen durven dat wel eens te vergeten.

In wezen echter is de deelname van vrouwen aan bemiddeling gewoon een kwestie van gelijkheid en gelijkwaardigheid. Vrouwen maken de helft uit van een gemeenschap, ook na een conflict. Hun stemmen dienen gehoord te worden. Post-conflictmaatschappijen moeten vrouwen de gelegenheid bieden om hun dromen waar te maken en hun potentieel te bereiken. Daarom zijn vrouwelijke bemiddelaars nodig die erop toe zien dat het vredesproces oog heeft voor de verzuchtingen van vrouwen. Ze betrekken de vrouwen die afkomstig zijn uit de gemeenschappen in conflict, bij de onderhandelingen. Alleen zo kunnen er evenwichtige akkoorden uit de bus komen waar ook vrouwen zich goed bij voelen.

In wezen is de deelname van vrouwen aan bemiddeling gewoon een kwestie van gelijkheid en gelijkwaardigheid. Vrouwen maken de helft uit van een gemeenschap, ook na een conflict. Hun stemmen dienen gehoord te worden.

 

Hanna Tetteh

Foto Hanna Tetteh
© H. Tetteh

Erkennen de huidige, voornamelijk mannelijke, Afrikaanse leiders de nood aan vrouwelijke bemiddelaars?

Die nood wordt zeker erkend, vooral binnen de Commissie van de Afrikaanse Unie (AU) en op het niveau van de regionale economische gemeenschappen. Ze doen inspanningen om meer vrouwen te betrekken bij vredesonderhandelingen. In het AU-panel van de wijzen – ook actief bij bemiddeling – zetelen twee vrouwen. Maar de leiders van de Afrikaanse staten zelf staan nog te weinig stil bij het belang van vrouwelijke bemiddelaars, daar is bewustmaking broodnodig.

 

Wat zijn de voornaamste hinderpalen om het aantal vrouwelijke bemiddelaars te verhogen?

We treffen natuurlijk een pak minder vrouwen aan in leidersposities of met leiderservaring die bovendien de gepaste opleiding genoten en ervaring hebben. Alleen dergelijke vrouwen zijn geschikt om de leiding te nemen bij bemiddeling.

Mannelijke partijen bij een conflict zien de onderhandelingen soms als een manier om hun machtsposities veilig te stellen, eens het conflict voorbij is. Als ook vrouwen mee onderhandelen, moet de (machts)koek onder meerdere gegadigden verdeeld worden. En daar verzetten de mannelijke onderhandelaars zich tegen. Om dat verzet te voorkomen zouden er meer vrouwen op alle niveaus van het vredesproces actief moeten zijn. Daar zijn doorgedreven opleidingen voor nodig. Vrouwen enkel aanleren hoe ze gemeenschappen kunnen helpen herstellen na een conflict, volstaat niet.

 

Worden vrouwelijke bemiddelaars gerespecteerd?

Soms wel, soms niet. Als een ervaren vrouw officieel als bemiddelaar werd aangeduid, valt het nog mee. Ook als vrouwen informeel bemiddelen, krijgen ze respect van hun gemeenschap. Maar Afrika blijft een wereld die voornamelijk door mannen gedomineerd wordt. Vrouwelijke bemiddelaars moeten dan ook een extra inspanning leveren om gezien te worden als sterk, fair en onpartijdig, en zo het respect te winnen van alle betrokken partijen.

 

Vrouwelijke bemiddelaars moeten een extra inspanning leveren om gezien te worden als sterk, fair en onpartijdig, en zo het respect te winnen van alle betrokken partijen.

In welke conflicten in Afrika hebben vrouwelijke bemiddelaars een rol gespeeld?

Veel vrouwen werken aan meer vredevolle samenlevingen, vooral op het niveau van de gemeenschap. Zo bemiddelt Rose Nyandwi van het ‘Netwerk Vrouwen voor Vrede en Dialoog’ al sinds 2015 in Burundi. Een bekendere naam is de Nigerese Aichatou Mindaoudou Souleymane. Zij onderhandelde in 2013 in Ivoorkust als Speciale Vertegenwoordiger van de Secretaris-Generaal van de VN. Of Mary Robinson, ex-president van Ierland, die als Speciale Gezant voor de Regio van de Grote Meren aldaar in 2013 het vredesproces leidde.

 

U hebt zelf een staakt-het-vuren onderhandeld in Zuid-Soedan. Hoe ging u te werk?

De partijen van het conflict in Zuid-Soedan zover krijgen dat ze samenwerken aan een duurzame vrede, is vanzelfsprekend niet simpel, maar we doen ons best. Van belang is dat je gedurende het hele proces fair en onpartijdig bent en dat je luistert naar de bezorgdheden van alle, ook de zwakkere, partijen. En dus moeten ook de vrouwen mee aan boord natuurlijk. Alleen zo bereik je een finaal resultaat dat fair, rechtvaardig en daadwerkelijk inclusief is.

Maar ik heb dat natuurlijk niet alleen gedaan. Ik maak deel uit van een Forum op Hoog Niveau waar ook andere (ex-)ministers zetelen zoals minister Chicoti van Angola en minister Lamamra van Algerije. Bovendien zijn de onderhandelingen nog niet afgerond. We werken nog een regeling uit voor onder meer de terugkeer van vluchtelingen en interne ontheemden en voor de organisatie van vrije, eerlijke en geloofwaardige verkiezingen.

 

Lees meer over internationale bemiddeling bij conflicten

 

Wat is FemWise-Africa?

 

FemWise-Africa (Network of African Women in Conflict Prevention and Mediation) werd in 2017 opgericht in de schoot van de Afrikaanse Unie. Doel: meer vrouwelijke bemiddelaars opleiden en engageren bij conflictpreventie en vredesinitiatieven in Afrika. In 2018 zouden er al 500 nieuwe vrouwelijke bemiddelaars geaccrediteerd moeten zijn.

België zet zich in voor internationale bemiddeling

 

De bereidheid tot verzoening en compromis maakt deel uit van België’s DNA. Ons land ondersteunt dan ook graag bemiddelingsinspanningen, wereldwijd. 

Lees meer.

 

 

Vredesopbouw Vredesonderhandelingen Vrouwen
Terug Vrede
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 3 /14 Defensie beëindigt mandaat in Mali met succes