Vrouwen moeten zichzelf waarderen

Chris Simoens
01 oktober 2013
Op 22 mei 2013 heeft de Ethiopische Bogaletch Gebre de Koning Boudewijnprijs voor Ontwikkeling in Afrika gekregen. ‘Boge’ heeft vooral gestreden om vrouwen economisch meer onafhankelijk te maken en de wrede praktijk van de vrouwenbesnijdenis uit te roeien. We hadden een gesprek met haar.

Uw strijd tegen vrouwenbesnijdenis werd veelvuldig besproken in de pers. Maar uw werkdomein is veel ruimer. In welke zin?

De schending van vrouwenrechten beperkt zich niet tot vrouwenbesnijdenis. De vrouw in Ethiopië heeft geen kans op onderwijs, en al evenmin op economische ontwikkeling of deelname aan het sociale en politieke leven. Ze mist het zelfvertrouwen en de capaciteit om dingen te doen. Ze heeft zelfs geen toegang tot degelijk water en gezondheidszorg.

Als we tegen vrouwen zegden: ‘Neem je echtgenoot naar de politie als hij je slaat’, dan zegden ze: ‘Moet ik hem dan geld vragen om hem naar de politie te brengen?’ Want ze hebben geen geld! De echtgenoot is baas over het huishouden. Als we dus vrouwenzaken willen aanpakken, moet je ‘verbinden’: met ecologische, economische en sociale problemen. En met mensenrechten: de mogelijkheid om voor zichzelf te spreken. Dat hoort allemaal onder ‘schending van vrouwenrechten’.

Een tweede punt is dat vrouwenzaken niet opgelost kunnen worden door vrouwen alleen: het moet door de gemeenschap gebeuren. Vrouwen hebben immers geen macht. Toen ik voor het eerst sprak over vrouwenbesnijdenis en aids, luisterden de aanwezigen uiterst rustig en intens naar mij. Maar daarna zegden ze me: ‘Boge, de kinderen kunnen niet naar school en de vrouwen kunnen niet naar de markt omdat de brug kapot is.’ Voor de gemeenschap was die brug belangrijker. Je moet dus haar bekommernissen over het dagelijks leven verbinden met thema’s als vrouwenbesnijdenis en gelijke kansen.

U gaat dus in dialoog om te horen wat de mensen echt nodig hebben?

Onze benadering is: luister naar de gemeenschap, leer van de gemeenschap, maak dingen mogelijk met de gemeenschap. Je doet het niet vóór de gemeenschap, maar mét de gemeenschap. Vraag de gemeenschap wat haar prioriteiten zijn.

Stel dat ze een school wil. Dan bekijken we eerst waar ze zelf over beschikt: hout, stenen, energie en werkkracht. Daar voegen wij aan toe wat ontbreekt: ijzeren balken, nagels, architectenkennis ... En samen bouwen we de school. Zo werken we.

Hoe staan mannen tegenover uw werk?

Toen ik begon, waren ze bang dat ik onrust zou brengen in de gezinnen. Maar later gaven ze toe dat ze voor het eerst geleerd hadden hoe ze van hun vrouwen konden houden. Het leven in de gezinnen is ook veel veranderd nadat we de vrouwen economisch sterker gemaakt hadden. Vrouwen droegen bij aan het gezinsinkomen, om schoolboeken te kopen en zo. Ze kleedden zich ook beter, zorgden beter voor zichzelf. En de vrouwen getuigden: ‘Mijn man heeft nu respect voor mij. Hij vraagt mij welk graan hij zou zaaien op ons land, iets wat hij voordien nooit deed.’ Vrouwen krijgen respect en mannen begrijpen wat partnerschap en vrede inhoudt, er is minder huiselijk geweld. De mannen ontdekken nu dat door de toestand van de vrouwen te verbeteren ook het gezin en de gemeenschap er beter aan toe zijn.

 

Vrouwenbesnijdenis

 

Vrouwenbesnijdenis bestaat uit het geheel of gedeeltelijk weghalen van de externe vrouwelijke geslachtsorganen bij jonge meisjes, zonder medische reden. De ingreep is niet alleen uiterst pijnlijk maar kan ook gepaard gaan met bloedverlies en infecties. Hij kan ook aanleiding geven tot onvruchtbaarheid of problemen bij de bevalling. De praktijk is vooral diep geworteld in West-, Oost- en Noordoostelijk Afrika en Yemen. Jaarlijks zouden 3 miljoen meisjes in Afrika besneden worden.

Hoe bouwt u zelfvertrouwen bij meisjes in een gemeenschap die overheerst wordt door mannen?

Jonge mannen dienen vooreerst respect te hebben voor meisjes. Onze groepsdiscussies helpen daarbij. En van zodra vrouwen dankzij de geleerde vaardigheden geld verdienen en erover beschikken, bouwen ze vanzelf zelfvertrouwen op. Eens stond een vrouw recht tijdens een bijeenkomst en zei: ‘Weet je, ik had een tong maar ik wist niet hoe ze te gebruiken. Ik heb nooit beseft dat ik belangrijke dingen te zeggen had en dat men het de moeite zou vinden naar mij te luisteren. Vandaag spreek ik niet alleen voor mezelf maar voor de hele groep, voor alle vrouwen.’ Zelfvertrouwen hangt dus samen met kennis, met weten dat de wet je beschermt, met over je eigen geld beschikken. Want dan kan je opstappen als het te gewelddadig wordt.

Financiële onafhankelijkheid is dus de sleutel?

Financiële onafhankelijkheid is essentieel, maar het moet verder gaan. Een vrouw moet ook haar eigen waarde als persoon leren erkennen. Zodat ze opkomt voor haar rechten en zegt ‘zoiets doe je niet met mij’ en haar man voor het gerecht brengt.

De resultaten die u met vrouwenbesnijdenis bereikte zijn spectaculair: van 100% wordt na 15 jaar slechts 3% van de meisjes besneden. Hoe duurzaam is dat resultaat?

Zeer duurzaam! De beslissingen zijn immers genomen door de gemeenschap zelf. Iets is pas echt veranderd als de gemeenschap het aanvaardt. Ze stelt dan immers haar eigen wetgeving op met een straf voor wie de regel overtreedt, en dat is veel solider dan gelijk welke wet die van buitenaf komt.

En in tegenstelling tot veel ngo’s komt ons algemeen bestuur – het hoogste orgaan van onze organisatie - uit de gemeenschappen voort, de leden zijn verkozen door de mensen zelf. Vandaar ook dat bij ons de gemeenschappen zelf zeggen welke weg we moeten gaan, welke projecten we waar moeten doen. Als je project zo matuur is, weet je dat het duurzaam is.

Geboren in Kembatta (Zuid-Ethiopië) in de jaren ‘50 heeft Bogaletch Gebre zich nooit bij haar lot neergelegd. Als jong meisje al glipte ze weg naar de missieschool terwijl ze zogezegd water haalde. En toen ze een beurs bemachtigde kon ze zelfs naar de enige meisjesschool in hoofdstad Addis Abeba. Haar studies in Israel en de VS plaveiden een weg naar een succesvolle loopbaan als epidemioloog. Maar de problemen in haar land riepen haar terug. In 1997 kwam ze aan met 5000 dollar en een droom om de vrouwen in haar geboortestreek uit de verdoemenis te halen. Samen met haar zuster stichtte ze de ngo Kembatti Mentti Gezzimma. Een niet aflatende strijd begon. Met succes!

Foto Bogaletch Gebre met zonnebril
© M. DIxon

U heeft al prachtige resultaten bereikt. Welke dromen wilt u nog realiseren?

(fel) Dat is nog maar een begin! We weten nu wel dat onze instrumenten werken en dat verandering mogelijk is. Maar rechtstreeks bereiken we slechts 2 miljoen mensen, onrechtstreeks 6 miljoen, terwijl er in Ethiopië 85 miljoen inwoners zijn! Ook hen willen we helpen. Door in andere dorpen ngo-medewerkers op te leiden, of als er geen ngo’s zijn, lokale jonge vrouwen en mannen bij te brengen hoe ze hun gemeenschappen kunnen vormen.

Andere Afrikaanse landen komen ook al bij ons aankloppen. Ook zij willen verandering. Maar het ontbreekt ons aan fondsen. Daarvoor rekenen we op België, de EU en andere donorlanden.

Vanwaar komen uw overtuiging en uw kracht? 

Als je zoals ik als kind zag wat vrouwen moesten ondergaan en je had de gelegenheid om een andere manier van leven te leren kennen, dan word je ervan bewust dat je moeder noch je zus hadden moeten sterven. Als je iets als slecht ervaart en je kon jezelf eraan onttrekken, zou je dat dan niet willen veranderen? Dan doe je het gewoon. Wat kan je beter doen in je leven dan levens redden?

Online

 

www.kmgselfhelp.org

www.kbprize.org

Vrouwen Vrouwenbesnijdenis
Terug naar dossier
Imprimer
In dezelfde categorie - Artikel 28 /30 De mensenrechten, een haalbaar ideaal?