ZOO Antwerpen: 175 jaar wetenschap en natuurbehoud

Chris Simoens
19 april 2018
De zoo van Antwerpen blaast dit jaar maar liefst 175 kaarsen uit. Maar wist je dat de ZOO van bij het begin de wetenschap hoog in het vaandel draagt? En dat hij stevig inzet op natuurbehoud?

Met zijn 175 jaar is ZOO Antwerpen één van de best bewaarde historische dierentuinen van Europa. De Artis-zoo in Amsterdam moet hij wel laten voorgaan. Die werd 5 jaar eerder geopend, in 1838. Toen een Antwerpse notabel zijn broer in Amsterdam opzocht en daar kennismaakte met de Artis-zoo, besloot hij: dat moeten we ook in Antwerpen hebben!

Pronken met kinderen

‘Er werden in die tijd meerdere dierentuinen opgericht’, weet Zjef Pereboom, hoofd van het onderzoekscentrum van de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen (KMDA), de overkoepelende maatschappij waartoe, naast ZOO Antwerpen, ook ZOO Planckendael en Serpentarium Blankenberge behoren. ‘Allemaal met een nobel doel: de verwondering voor de natuur bevorderen en het wetenschappelijk onderzoek van dieren mogelijk maken.’ De Artis-zoo kreeg als motto ‘Natura Artis Magistra’ mee of ‘de natuur is de leermeesteres van de kunst’. In Antwerpen werd dat ‘Pro Natura et Scientia’ of ‘voor natuur en wetenschap’.

Jammer genoeg bleef de toegang beperkt tot de gegoede burgerij. ‘Een bezoek aan de zoo bood toen een gelegenheid om zich te laten zien’, vertelt Jiska Verbouw, wetenschapscommunicator bij KMDA. ‘Niet alleen de dieren werden er bekeken, de burgerij kon er ook met zijn kinderen pronken.’ Pas vanaf 1862 gold drie dagen per jaar een lagere toegangsprijs. Echt democratisch zou het pas worden na WOI.

 

De zoo werd opgericht met een nobel doel: de verwondering voor de natuur bevorderen en het wetenschappelijk onderzoek van dieren mogelijk maken. Jammer genoeg bleef de toegang beperkt tot de gegoede burgerij.

Zicht op antilopengebouw en centraal station
© Beeldbank Zoo Antwerpen

Okapi, bonobo, kongopauw

Van bij het begin beschikte ZOO Antwerpen dus over een belangrijk wetenschappelijk luik. ‘In de zoo konden wetenschappers de dieren beschrijven en bestuderen’, zegt Pereboom. ‘Alle directeuren van de zoo hebben het wetenschappelijk onderzoek gestimuleerd, in samenwerking met de universiteiten in Antwerpen. Sinds 2002 krijgen we een stevige steun van de Vlaamse overheid om ons onderzoek uit te bouwen.’

Zo is ZOO Antwerpen stichtend lid van de European Association of Zoos and Aquaria (EAZA), en werkt hij intens mee aan haar kweekprogramma’s. De leden van EAZA nemen elk een aantal dierensoorten op zich, die vaak met uitsterving bedreigd zijn. Antwerpen koos voor onder meer de okapi, de bonobo en de Kongopauw, allemaal bijzondere soorten uit DR Congo. Ook de kweekprogramma’s van de Braziliaanse goudkopleeuwaapjes, de Fischers toerako, Mexicaanse soldatenara en moeraswallaby worden gecoördineerd door de KMDA. ‘De kweekprogramma’s moeten leiden tot gezonde, stabiele populaties met voldoende genetische diversiteit, vergelijkbaar met wilde populaties’, zegt Pereboom. ‘Zo’n stabiel kweekprogramma laat toe dat zoo’s kunnen blijven verwonderen met een uitgebreide dierencollectie, zonder dieren uit het wild te halen.’

 

Zo’n stabiel kweekprogramma laat toe dat zoo’s kunnen blijven verwonderen met een uitgebreide dierencollectie, zonder dieren uit het wild te halen.

zebra en giraffen in de zoo
© Jonas Verhulst

Kameroen en Brazilië

De zoo doet ook aan basisonderzoek. Dat legt onder meer de basis voor de kweekprogramma’s. Wetenschappers zoeken uit hoe je stabiele dierenpopulaties kunt uitbouwen, rekening houdend met het leven in een dierentuin. Er wordt ook onderzoek verricht naar het gedrag en de gezondheid van dieren om het dierenwelzijn te bevorderen.

Ten slotte zet ZOO Antwerpen zich actief in voor natuurbehoud. Zo proberen de onderzoekers van de zoo in Kameroen de overlevingskansen te verhogen van chimpansees en gorilla’s in niet-beschermd gebied, en datzelfde doen ze ook voor het behoud van bonobo’s in DR Congo. In Brazilië zoeken ze uit wat de goudkopleeuwaap precies nodig heeft om te overleven. Dat gebeurt steeds in nauwe samenwerking met de plaatselijke bevolking. ‘Ontwikkelingssamenwerking is niet het hoofddoel van de zoo, we willen de natuur beschermen. Maar in niet-beschermd gebied zijn de lokale mensen eigenaar van het woud. Daarom moet je hen bewust maken van het belang van het woud en hen alternatieve inkomsten aanbieden. Al onze projecten leiden tot een win-winsituatie’, besluit Pereboom.

Ontwikkelingssamenwerking is niet het hoofddoel van de zoo, we willen de natuur beschermen. Maar in niet-beschermd gebied zijn de lokale mensen eigenaar van het woud. Daarom moet je hen bewust maken van het belang van het woud en hen alternatieve inkomsten aanbieden. Al onze projecten leiden tot een win-winsituatie.

Zjef Pereboom

Kai-Mook

Naast eigen projecten steunt de zoo ook initiatieven van derden. Zo werd na de geboorte van het olifantje Kai-Mook een pamperrekening geopend om haar bedreigde verwanten in India te beschermen. Pereboom: ‘Aziatische olifanten gebruiken vaste routes voor hun jaarlijkse trek. Maar soms liggen er dorpen op die routes. Regelmatig worden er dorpsbewoners onder de voet gelopen. Dankzij onze steun heeft een lokale ngo een dorp verplaatst zodat de trekroute weer vrij kwam. De dorpsmensen werden heel nauw begeleid en waren ook vragende partij voor een oplossing. Ook hier weer een win-win.’

De Europese dierentuinen (EAZA) werken ook jaarlijks rond een thema waarvoor ze geld inzamelen. ‘Dit jaar staat de campagne in het teken van bedreigde zangvogels in Zuidoost-Azië’, zegt Verbouw. ‘De mensen beschouwen er het bezit van een zangvogel als een statussymbool, dan ben je een echte man. Ook zangwedstrijden zijn er heel populair, je kan er veel geld mee verdienen. En wilde vogels zouden beter zingen. Wilde zangvogels worden dan ook massaal bejaagd.’ Alle Europese dierentuinen zamelen geld in bij hun publiek om de mensen in Zuidoost-Azië bewust te maken van het belang van de biodiversiteit en zo het probleem te verhelpen.

Natuurlijk kan je in ZOO Antwerpen in de eerste plaats dieren uit de hele wereld bewonderen. Maar achter de schermen proberen tientallen mensen meer kennis over die dieren te verkrijgen en hun soortgenoten in de natuur te beschermen.

175 jaar ZOO Antwerpen

 

Naar aanleiding van haar 175-jarig bestaan organiseert de KMDA tal van activiteiten. De musical ‘ZOO of life’ loopt er van 3 tot 15 april. De Antwerpse ZOO staat in het teken van de Belle Epoque. Vanaf 30 juni kan je er dagelijks deelnemen aan een erfgoedwandeling, voor kinderen wordt een vlinderwandeling georganiseerd. En er is een nostalgische speeltuin met zweefmolen en tal van andere activiteiten. Je kan er ook Belle Epoque-figuranten tegen het lijf lopen. In ZOO Planckendael wordt de Aziëroute in de verf gezet, met een speciale zoektocht, knutselactiviteiten, muzikale workshops en natuurlijk veel aandacht voor de Aziatische olifantenfamilie.

 

Meer info op www.zooantwerpen.be of www.zooplanckendael.be

Biodiversiteit
Terug Planeet
Imprimer
Over hetzelfde thema - Artikel 3 /8 Cacao kweken tussen de goudkopleeuwapen